KAVAK CAMİİ

 

Erzurum Kavak Mahallesinde bulunan tarihi Kavak Camii, 18. Yüzyılda Silahşorân-ı Hâssa'dan Hacı Ahmet tarafından inşa ettirilmiş, 1999 yılında yapılan restorasyon ile tamamen yenilenmiştir.

Orijinalinde ahşap direkli düz tavanlı cami olan yapı dikdörtgen bir alan üzerinde kurulmuş iki sıra halindeki muntazam birer taş tabana oturtulmuş, altışar ahşap sütunun taşıdığı sade ve süslenmemiş bir tavandan meydana gelmiştir.

Aydınlatılması doğuda dokuz, batıda on ve güneyde açılan dört pencereyle sağlanmıştır. Kuzeyde çıkışı son cemaat yerinden yapılan ahşap bir mahfile yer verilmiştir.

Sade bir düzenlemeye sahip mihrabında kesme taş malzeme kullanılmıştır. Ahşap minber ve müezzin mahfili tamamen yenilenmiş yine kuzeybatı köşesinde bulunan kare kaideli silindir biçimli taş minaresi 1999 yılında yeniden yapılmıştır.

PAZARYOLU KALESİ (Kümbettepe Kalesi)

Pazaryolu  sınırları içerisinde, Çoruh Vadisi'ne hakim 1050 metrelik, sarp kayalık tepe üzerinde yer alan Pazaryolu Kalesi (Kümbettepe Kalesi), Orta Çağ askeri mimarisine sahiptir.

Çoruh Nehri boyunca uzanan kervan ve askeri geçit yollarını denetleyen kale, Bizans, Saltuklu ve Osmanlı dönemlerinde garnizon olarak kullanılmıştır. Sarp kayalıklara oturtulmuş sur duvarları ve su sarnıçları günümüze kadar ulaşmıştır.

Kaynak: dergipark.org.tr

HINIS KALESİ

Hınıs Kalesi; Hınıs, Merkez Bahçemahallesi, Kocasu Çayının güneyinde yer almaktadır. Hakim bir tepe üzerinde yer alan kalenin kitabesi bulunmamaktadır. Bu yüzden kesin yapım tarihi tam olarak bilinmemektedir. Ancak Evliya Çelebi Seyahatname’sinde kalenin, Akkoyunlu hükümdarı Uzun Hasan’ın amcası tarafından inşa ettirildiğini yazmaktadır.

Kalenin büyük çoğunluğu yıkılmıştır. İç ve dış kaleden oluştuğu anlaşılmaktadır. Günümüze iç kalenin son onarımlarla ayakta durmaya çalışan güney doğu duvarı ile vadinin kuzey ve güney kayalıkları üzerindeki dış kale sur kalıntıları gelebilmiştir. İç kalenin diğer duvarları tamamen yıkılmış ve yöredeki insanlar tarafından  ev yapımında kullanılmıştır.

Kalenin doğu kısmındaki duvarlarının sağlam olduğu, diğer yönlerde de yer yer sur duvarlarının temel izleri mevcuttur.

Kaynak:Dergipark.org.tr

LİSGAVİ KALESİ

Lisgavi Kalesi; Orta Çağ'dan kalma bir kaledir. Tortum'a bağlı, eski adı (Aşağı Lisgavi olan Çamlıca Köyünün 300 metre kuzeyinde yer alır.  Orta Çağ'da Gürcistan'ın bir parçası iken, 16. yüzyılın ortasında Gürcülerden ele geçirdikten sonra, Tortum İlçesinin köyü olmuştur.

Kale, ulaşımı hayli zor bir sarp kaya üzerinde inşa edilmiş olup boyu 12 metreye ulaşan surları bu kayanın dış hatları boyunca inşa edilmiştir.

Kale, moloz taşlarla kireç harcı kullanılarak inşa edilmiştir. Yüksek duvarlarında pencereler bulunmaktadır. Kalenin bir burcu olduğu kalan kısımlarından anlaşılmaktadır.

Kaynak:Dergipark.org.tr

KAZANCI KURT KALESİ

Kazancı (Kurt) Kalesi; Hınıs'a bağlı Kazancı Köyünün yaklaşık 1 km kuzeydoğusunda yer almaktadır. 2650m rakımda bulunan kale Doğu Anadolu’nun en yüksek kalelerinden birisidir. 

Tepenin kısmen düzleştirilmesiyle ve kısmen de doğal yapısına uydurularak inşa edilmiştir. Sur duvarlarının 2 metreye varan kısımları günümüzde ayaktadır. 

Sur duvarları ve iç mekân yapıları taştan, harçsız ve kuru duvar tekniği ile yapılmıştır. Kale yapısal özelliği ile bölgedeki Tunç Çağı Kaleleri ile benzer özellikler göstermesinden dolayı Tunç Çağına tarihlenmektedir.

Kaynak: erzurum.ktb.gov.tr

TOKÇA KALESİ

 

Tokça Kalesi, Aşkale'ye bağlı Tokça Köyü sınırları içinde, köye hâkim bir tepe üzerinde yer almaktadır. Kalenin ne zaman ve kimler tarafından yapıldığı bilinmemektedir.

Köyün güneyinde bir tepe üzerindedir. Tepenin köye bakan kısmında kale duvarlarına ait kalıntılar bulunmaktadır. Ancak kalıntılardan kalenin nasıl bir plana sahip olduğu anlaşılamamaktadır. Tepe üzerinde, üst üste  üç sıra halinde çöküntüler bulunmaktadır. En üst kısımda kayalar olup alt kısımda iki sıra halinde duvar izleri görülmektedir. Kalıntılardan anlaşıldığı kadarıyla duvarlar farklı boyuttaki moloz taşların harçsız olarak üst üste konmasıyla oluşturulmuştur. Bu uygulama İlkçağ kalelerine ait bir özelliktir. 

Kaynak: erzurum.ktb.gov.tr

KAYNARCA KALESİ VE YERLEŞKESİ

 

Erzurum/Horasan İlçesi’nin  Kaynarca Köyü sınırları içerisinde küçük bir tepe üzerine kurulmuş olan antik yerleşke ve kale,  kazılarda çıkarılan bulgulardan   İlk Tunç Çağı’na tarihlenmiştir

Sur duvarları büyük ölçüde tahrip olan kalenin içerisinde yerleşim alanı bulunduğu tespit edilmiştir.

Kaynak: dergipark.org.tr

HASANBEY KALESİ

Erzurum/Horasan İlçesi’nin Hasanbey Köyü sınırları içerisindeki yüksek tepe üzerinde bulunmakta ve İlk Tunç Çağında inşa edilerek, Orta Demir Çağ ve Orta Çağ’da kullanıldığı düşünülmektedir. Günümüzde kaleden fazla bir şey kalmamıştır.

Kale tarihi yolları ve su kaynaklarını kontrol edebilmek için inşa edilmiş olup, hemen yanında kaleyi besleyen ve günümüzde toprak dolmuş tarihi su tüneline bulunmaktadır.

Kaynak: dergipark.org.tr

BEĞENDİK KULESİ

 

Beğendik Köyü sınırları içerisinde, yöre halkı tarafından kale olarak tanımlanan ama salında gözetleme kulesi olan Beğendik Kulesi, Trabzon-Rum Pontus döneminden kalmıştır.

Kaynak:dergipark.org.tr

ÇAĞLAYAN KALESİ

Çağlayan Kalesi; Şenkaya/Kaynak Köyü’nün 7 km doğusunda bulunan kayalık tepe üzerine inşa edilmiştir. İki tepeden oluşan kayalığın arası surlarla örülmüştür.  

Sur duvarlarının büyük ölçüde tahrip olduğu kalenin, su kaynaklarını koruyabilmek için yapıldığı anlaşılmaktadır. Ayrıca kalenin bulunduğu kayalık bölgede, örneklerine Orta Asya’da ve Anadolu’da rastladığımız genellikle av sahnelerinin tasvir edildiği petrogliflerin bulunduğu “Kaynak Köyü Kaya Panoları” bulunmaktadır. 

Yüzey çanak-çömlek malzemesi İlk Tunç Çağ ve Orta Çağ’a tarihlendirilmektedir.

Kaynak:dergipark.org.tr

AŞAĞI KOM KALESİ

Horasan ilçesi  Kaynarca Köyü sınırları içerisinde bulunan Aşağı Kom Kalesi,  Yukarı Kom Kalesi’nin yaklaşık 1 km kuzey batısında bulunmaktadır. 

Yapılan kazılarda bulunan eserlerden, kalenin Tunç, Demir ve Erken Demir çağı ile, Orta Çağda da kullanıldığı  anlaşılmaktadır.

Kaynak: dergipark.org.tr

YUKARI KOM KALESİ

Horasan İlçesi’nin 46 km güneydoğusundaki Kaynarca Köyü’ndedir. Doğusu, batısı ve kuzeyi uçurum olan kale oldukça sarp bir tepe üzerindedir. 

Kaçak kazılarla yok olan kalede büyük oranda tahrip olmuş birde kaya basamaklı su tüneli bulunmaktadır. 

Keramik verileri Tunç Çağı, Demir Çağ, Ortaçağ’a aittir.

Kaynak: dergipark.org.tr

HUBYAR KALESİ

Çat’ın 3 km güneybatısında, Karasu Nehri'nin kollarından biri olan Hubyar Çayı'nın güneybatısında yer almaktadır. İki kademeli bir kaledir. Kalenin kuzey tarafında sur izlerine rastlanmaktadır. Üç sıra halinde görülen sur duvar izleri yaklaşık olarak 4 m uzunluğundadır. Kale stratejik açıdan bölgeye hâkim bir konumdadır. 

Çanak çömlek parçaları kalenin İlk Tunç Çağı'ndan itibaren yerleşim gördüğünü düşündürmüştür. Erken dönem mezarları da tespit edilen kalede ayrıca, Erken Demir Çağ, İTÇ ve Orta Çağ'a ait çanak çömlek parçaları da ele geçmiştir.

Kaynak: https://www.academia.edu

YUKARI ÇERMİK KALESİ

Yukarı Çermik Kalesi; Erzurum/Tekman İlçesi Ilıgöze Köyü sınırları içerisinde, yerleşimin 500 m. doğusunda bulunmaktadır.

Vadiyi kontrol altında tutan bir gözetleme kulesi olan kalede yapılan yüzey araştırmalarında herhangi bir keramik verisine rastlanılmamıştır.

Yukarı Çermik Kalesi de, Aşağı Çermik Kalesi gibi yağmacıların elinden kurtulamamıştır.

Kaynak: dergipark.org.tr

AŞAĞI ÇERMİK KALESİ

Aşağı Çermik Kalesi; Erzurum/Tekman İlçesi Ilıgöze Köyü sınırları içerisinde bulunmaktadır. Köyün güneyinde yükselen tepenin üzerine kurulmuştur. Kale; 51 m, - 22,5 m. boyutlarında olup, kalede yapılan kazıda çıkarılan eşyalardan Orta Çağda inşa edildiği anlaşılmıştır ve tespit edilen keramik verisi Ortaçağ’a aittir.

Horasan harcının kullanıldığı kalede, çok sayıda kaçak kazı izine rastlanmaktadır. Kalenin kurulduğu kaya, kum taşı olduğundan dolayı çok kısa sürede tahrip olmuştur. 

Kaynak: dergipark.org.tr

GÜNDAMI KALESİ

Gündamı Kalesi, Tekman Gündamı Köyü sınırları içerisinde bulunmaktadır ve  çok az kısmı günümüze ulaşmıştır. Gündamı Kale Kalıntısı’nın mimari ve keramik verilerine bakıldığında Orta Çağ’a ait olduğu düşünülmektedir. 

Köyün 2 km doğusunda yer alan Vadinin kuzey sırtına dayanan kalenin doğusu, batısı ve güneyi uçurumlarla çevrilidir. Kaleye ait sur duvarları tamamen tahrip olmuş sadece temel izlerinden takip edilebilmektedir. 

Girişi kuzey yönde bulunan kale Erzurum Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulunun 29.01.2015 gün ve 1484 sayılı kararı ile 1. Derece Arkeolojik Sit olarak tescil edilmiştir. 

PERTİVAN KALESİ

Narman’ın 3 km. batısındaki Gökdağ (Pertivan) Köyü sınırları içindedir.  Gürcülerden kalma bir ortaçağ kalesidir. Pertevani Kalesi köyün yeni adından dolayı Gökdağ Kalesi olarak da bilinir. Harap bir haldedir.

Moloz taşlarla harç kullanılarak inşa edilmiş olan kalenin planı ana kayanın doğal yapısına uygundur. Kale kuzey-güney doğrultuda inşa edilmiş olup iki bölümden oluşmaktadır. İç kısmı 21x7 metre ebatlarında olan kalenin batı kısmı ikinci bir surla güçlendirilmiştir. Kalenin batı kısmındaki sur duvarlarının iç bölümüne toprak kaplar tespit edilmiştir.

Kale Narman–Erzurum karayolunu kontrol altında tutan bir konuma sahiptir.

Kaynak: dergipark.org.tr

SAMİKALE

Samikale; Samikale Köyü’nde bulunmaktadır. Corcas deresi ile Akpinik derelerinin birleştiği yerde, MÖ 1000 yılında kurulmuş, kuzeyden güneye doğru uzanan geniş bir vadiye hakim konumda; vadiyi kontrol etmektedir.

Kale Akkoyunlu Uzun Hasan ile Pontus Rum devletinin çekişme odağını teşkil ettiği bilinmektedir. Kaleye batı yöne açılan tek kapıdan girilir. Kale içinde erzak, malzeme ve su sarnıçlarının izleri hala belli olup, burç ve duvarları çok harap halde günümüze ulaşmıştır.

Kaynak: dergipark.org.tr

ARAPKÖY KALESİ

 

Erzurum/Ilıca’ya bağlı Ahırcık Köyü sınırları içerisinde yer alan kalenin, kazılarda ortaya çıkan eserlerden yola çıkılarak İlk Tunç Çağda inşa edildiği ve Orta Çağa kadar aralıksız kullanıldığı tespit edilmiştir.

Ovacık Çukurunu tamamen kontrol altına alacak şekilde tasarlanmış olan Arapköy Kalesi bölgenin en yüksek kalesidir. Sur duvarlarının inşasında horasan harcı kullanılmıştır. Define avcıları tarafından yapılan kaçak kazılar sonucu kale görünürlüğünü tamamen kaybetmiştir.

Kaynak: dergipark.org.tr

ALATARLA KALESİ

                                                    

Erzurum'un Oltu ilçesinin Hovak (Alatarla) Köyünde XII. yüzyıla tarihlenen Alatarla Kalesi, Akdağın eteklerinde, 50 metre yüksekliğinde bir tepenin üzerine kurulmuş olup, yapılan arkeolojik incelemeler sonucunda elde edilen verilere göre, XII. Yüzyılda, Gürcü kralları tarafından inşa ettirilmiştir.

Kaynak: dergipark.org.tr