Murat Paşa Hamamı

Erzurum Murat Paşa Mahallesinde bulunan bu hamamı, Murat Paşa Erzurum Beylerbeyi iken, 1573 yılında Murat Paşa Cami ile birlikte yaptırmıştır. Halk arasında bu konu ile ilgili birde ilginç efsane vardır.

“ Zaman zaman yaptırdığı  caminin inşaatını gezmeye gelen Murat Paşa'nın bir gelişinde inşaat’ta çalışan işçilerden biri dikkatini çeker. Bu işçi aşağıdan kocaman bir taşı kucaklamakta o taşla iskeleye tırmanmakta, yukarı çıktıktan sonra kısa bir duraklamayı müteakip ayni taşı aşağıya indirmektedir, bu olay bir iki defa tekrarlanınca Paşa işçiyi yanına getirterek nedenini sorar. İşçi kısa bir tereddüt geçirir fakat canının tehlikede olduğunu fark ederek nedenini anlatır:

-"Efendim sabah uyandığımda yıkanmam gerekiyordu, ancak evimde su olmadığı için yıkanamadım, işe öyle geldim. Çalışmak zorundayım, evde çocuklarım nafaka bekliyor, ancak caminin duvarına bu durumda tek bir taş dahi koymak da içime sinmiyor, o nedenle taşı indirip çıkararak yevmiyemi hak etmeye çalışıyorum." der.

Paşa;

-“Biz eksik iş yapıyoruz “ diyerek cami inşaatını durdurur, şu andaki hamamın önce yapılmasını emreder.

İşte bu hamam o hamamdır.”Osmanlı hamamlarının en güzel örneklerindendir. Hamam, soyunmalık, ılıklık, sıcaklık ve halvet bölümlerinden meydana gelmektedir. Moloz taş ve bazı yerlerinde de kesme taş kullanılan hamamda, köşelerde de sekizgen planlı kubbeli halvet hücreleri yer alıyor.Hamam değişik zamanlarda bir çok tamir görmüştür.

En son tamir edilirken hamamın orijinal taş duvarları ve taş zemini mermerle kaplanmak suretiyle tabir caizse tamamıyla rezil edilmiştir. “Erzurum’da her el atılan şeyin rezil edildiği gibi

EŞO (Eşref Ortalıkcı)

1960lı yıllar, Erzincan Kapı’da dolaşıyor Eşo. Bir bakıyorsunuz Yeni Kapı’da, bir bakıyorsunuz Erzincan Kapı’da, gecelerini ise Üç Kümbetlerde geçirdiği söyleniyor.

Onunla ilgili çeşitli efsaneler anlatılır ve yakıştırmalar yapılırdı çocukluğumuzda;

O kimilerine göre kara sevdaya yakalanmış bir zavallı, kimilerine göre ise bir hak aşığı idi. 

Esnaf sabah, sabah Eşo’nun ilk önce kendi dükkanına girmesi için gayret sarf eder, ancak Eşo ısrarlara, çekiştirmelere ve zorlamalara rağbet etmez, kendi isteği ile gözüne kestirdiği dükkana girer, kimse onu zorla sokamazdı.

Sözlü olarak kimseden bir şey istemez, ancak muhtemelen karnı acıktığı anda gözüne kestirdiği mekâna girmesi yeterli olurdu. Girdiği yerde karnı doyurulurdu. Bu zaman, zaman üst tabakanın devam ettiği bir lokanta olurdu ki, oranın müşterileri bile asla Eşo’yu yadırgamaz ve ondan rahatsız olmazdı.

Esnaf Eşo’nun gireceği mekân’da gün boyunca müşterinin eksilmeyerek artacağına, hatta karınca yuvası misali müşteri kaynayacağına inanırdı. 

Konuştuğu hiçbir şey anlaşılmazdı. Sürekli bir şeyler mırıldanarak ağlardı. Ne için ağladığı bilinmezdi. Kimilerine göre sürekli Erzurum ve Erzurumlu için dua eder, kimilerine göre kaybettiği veya alamadığı sevdiğine ağıtlar yakardı. 

Kendisini kızdıran çocuklardan kaçarak, Murat Paşa Camii bahçesindeki mezar taşlarından birine sarıldığı ve kızgınlıkla taşı sallaması sonucunda Erzurum’da şiddetli bir deprem yaşandığı söylentisi onu kızdırmak dürtüsüyle kıvranan çocukları frenlerdi. 

Siyah aba’dan bir pantolon ve yine siyah aba’dan cekete benzer bir giysi ile dolaşır. Ayni anda bir çok yerde, ilde ve ülkede olduğuna inanılırdı. Hatta Hacca gidenlerin Eşoyu yeminle oralarda gördükleri anlatılırdı.

Eşref Ortalıkcı; Erzurum’un yoksulluğuna ve garipliğine rağmen saygı duyduğu bir o kadar da ürktüğü Eşosuydu.

Erzurum Efsaneleri "MURAT PAŞA CAMİİ"

1572 yılında, Murat Paşa tarafından Erzurum’da beylerbeyi olarak bulunduğu dönemde yaptırılan caminin önemli bir efsanesi mevcuttur.

Ahmediye Camisinin temelleri üzerine yaptırılmaya başlanan Murat Paşa Camiinin inşaatı esnasında, Murat Paşa önceki camiyi yaptıran kişiyi rüyasında görür ve ve onunda, sevabını devam ettirmek amacıyla eski caminin minaresini yeni camide kullanacağına söz verir, ancak bu rüyayı ve rüyada verdiği sözü unutur.

Bir gün Murat Paşa’nın karşısına bir adam dikilerek;

- “Ahmet’e verdiğin sözü tut” der.

Paşa karşısındakinin Hızır olduğunu anlayarak,

-“Peki benim bu işten ne kazancım olacak” diye sorduğunda,

Hızır Aleyhiselam;

- “Camin yıkılıncaya kadar beş vakit namazdan birini caminde kılacağım” diye söz verir.

Murat Paşa eski caminin minaresini yıkmayarak kullanır taki ancak 1920 li yıllarda bir fırtına sonucu kendisi yıkılıncaya kadar. 1956-57 yıllarında yıkıldığı yere yenisi yapılır ve Hızır Aleyhiselam’a verilen söze sadık kalınarak ayni yere yapılır. O nedenle minare bugün bile camiden ayrı ve görenleri hayrete düşürecek biçimde cami ile alakasız gibi durur.

Bu efsaneye göre 5 vakit namazını bu camide kılan kişinin vakitlerden birinde Hızır Aleyhiselam ile karşılaşacağına inanılır (Tabii tanırsa.) Hızır Aleyhiselam’ın her gün bir vakti burada kılacak olmasından olsaki, Murat Paşa Camii çok temizdir. Genel olarak sürekli kapı ve penceresi açık ve girilip çıkılan camilerimizin sürekli temizlenmesi gerekirken ve çoğu iki günde bir temizlenirken, Murat Paşa’da temizlik adeta görünmeyen güçler tarafından yapılmaktadır. Halı üstleri, pencere içleri, aykkabılıklar tertemiz ve sanki hiç kullanılmamış gibidir.

Yolunuz düşerse kayyum’u ile bir konuşun, sizi cami içinde dolaştırsın ve kendi gözlerinizle görün.