ERZURUM “AĞIR BAKIM” SİLAH FABRİKASI “İŞ OCAĞI”

 

Erzurum’da; Ağır Bakım Silah Fabrikası, Askeri ismiyle 3ncü Ordu 4ncü Kademe Tamirhanesi olarak bilinen İş Ocağı, Osmanlı İmparatorluğu döneminde ve 1877-1878 Osmanlı-Rus Harbi sonrasında; Erzurum valisi Müşir Mustafa Paşa girişimiyle, İmalat-ı Harbiye Fabrikaları tarafından kurulmuş ve arsayı bağışlayan ailenin adına izafeten ismi Firdevsoğlu İş Ocağı olmuştur. 

1919 yılından itibaren de, burada modern tarzda askeri araç, gereç ve silah üretimi ile tamiri yapılmaya başlanmıştır.

Doğu Anadolu bölgesinde Birinci Dünya Savaşı nedeniyle yetim ve kimsesiz kalan çocuklar 1919 yılında Kazım Karabekir Paşa tarafından toplattırılarak, iş ocağında açılan “çıraklık okulu” na alınmışlar, subay ve astsubay nezaretinde hem teorik, hem pratik bilgiler ile donatılan bu yetimler, usta olarak fabrika sahasında istihdam edilmişlerdir.

1950 yılında fabrikanın adı “Ağır Bakım Tamir Fabrikası” olarak değişmiş ve 1956 yılında bünyesinde ki çıraklık okuluna, Maarif Bakanlığınca denklik verilerek ortaokul statüsü kazandırılmıştır. 

                    

1969 yılında ise sanat okulu kapatılarak, öğrencilerin Erzurum Erkek Sanat Enstitüsünde eğitimlerine devam etmelerine imkan verilmiştir.

Erzurum folklor hayatında önemli bir rolü olan ve Erzurum Barlarının unutulmayarak günümüze gelmesini sağlayan, şapka hadisesinden sonra 1925 yılında oynanması yasaklanan Erzurum Barlarını, 1926 yılı Ağustosunda alenen Hükümet Meydanında oynatarak bu yasağı delen, Dadaş Albay İhsan Yavuzer Ağır Bakım Tamir Fabrikasında o yıllarda müdürlük yapmıştır.

Şu anda; bünyesinde okul olmayan ve 55. Bakım Fabrika Müdürlüğü adıyla görev yapan tesis, eski parlak günlerine dönmek için ilgi ve yatırım beklemektedir.

1964 yılı Eylülünde, Erzurum Erkek Sanat Enstitüsü Torna Tesviye öğrencisi olarak, bölüm şefimiz Bayram Gerni ile birlikte, fabrikayı ve sanat okulunu gezme fırsatım oldu. Tertemiz, muhteşem ve o yaşta bile beni cezbeden bir tesisti.

Okula ise söylenecek sözüm yok. Öğrencileri, törenlerde üniformaları ve bandosu ile bütün öğrencilerin heveslendiği adeta bir askeri birlikti.

Kaynak:Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Atatürk Araştırma Merkezi Yayınlarından OSMANLI’DAN CUMHURİYETE ERZURUM’DA SİLAH ÜRETİM TARİHİNE BAKIŞ VE ERZURUM SİLAH TAMİRHANESİ; FİRDEVSOĞLU KIŞLASI İŞ OCAĞI ERSOY ZENGİN

Fotoğraflar: Sosyal Medya ve Harb-İş Sendikası Emekli Erzurum Şube Başkanı Nuri Bayrakçı

HACE MUHAMMED LÜTFİ HAZRETLERİ CAMİİ VE TÜRBESİ

 

Hace Muhammed Lûtfi (Alvarlı Efe Hazretleri) Camii ve 1956 yılında defnedildiği kabri, Alvar’ın doğusunda yer almaktadır. 18 nci yüzyılda inşa edilen eski cami, ahşap direkli ve ahşap tavanlı olarak 11 x 10  m ölçülerinde kare planlı olarak inşa edilmiş ve 21nci yüzyılda girişe son cemaat yeri ilave edilmiştir.

Hace Muhammed Lûtfi Hazretlerinin 23 yıl imamlık yaptığı bu tarihi Alvar Camii, Köy Meydanına yeni ve büyük bir cami yapılınca ve merkeze tarihi camiden daha yakın olunca, ibadet için tercih edilmemeye başlayarak, 1990 lı yılların sonundan itibaren terkedilerek, türbe ile birlikte  yıkılmaya yüz tuttu. Taki İstanbul’da yaşayan ve ismini gizli tutan bir hayırsever olaya müdahale edip Hace Muhammed Lûtfi Hazretleri Külliyesi olarak yeni cami ve türbe yaptırıncaya kadar.  

AŞAĞI MUMCU CAMİİ

 

Aşağı Mumcu Camii,  Mumcu caddesinin alt kısmında, kendi adını verdiği mahallede yer alır. Caminin ilk yapılış tarihi ve kim tarafından yaptırıldığı bilinmemektedir. XVIII. Yüzyıl yapısı olan camii orijinalinde düz toprak damlıydı. Aşağı Mumcu Camii tamamen harap halde iken yıktırılmış ve 1978-1980 yılları arasında orijinal temeller üzerine aslına uygun olarak yeniden yapılmış ve toprak dam kaldırılarak,  çatı eklenmiştir.

Dikdörtgen camii alanı, dört yandan iki kat pencere sırasıyla aydınlatılmıştır. Camiin şu andaki minaresi  kesme taş temel üzerine, kesme taştan klâsik formlarda yenilenmiştir. 

Tarihi Camiden günümüze kalan tek orijinal kısım mukarnas kavsaralı taş mihraptır.

YUKARI MUMCU CAMİİ

 

Yukarı Mumcu Camii; Yukarı Mumcu Mahallesinde, Hacı Süleyman Ağa tarafından 1655 yılında yaptırıldı 4 ahşap direk üzerine ahşap tavanlı ve ahşap mahfil ile ahşap son cemaat yeri olan cami, şu anda Atatürk Müzesi olan binanın hemen bitişiğinde bulunmaktaydı. 

Tarihi cami, Erzurum’da yaşanan kentsel dönüşüm çılgınlığında 2019 yılında yıkılarak eski yerine 150 metre mesafede ve aslı ile hiç ilgisi olmayacak şekilde yeniden inşa edildi. Tarihi caminin doğu yanına bitişik tarihi çeşme ise bu dönüşüm esnasında yıkılarak yok oldu.

KARSKAPI ŞEHİTLİĞİ

Karskapı Şehitliği, Erzurum Karskapı mevkiindedir. İlk misafiri Erzurum'da hastalık sonucu 1915 yılında hayatını kaybeden Tuğgeneral Hafız Hakkı Paşadır. Savaş koşulları nedeni ile İstanbul'a götürülemeyince, Başkumandan Vekili ve Harbiye Nazırı Enver Paşa’nın emri ile şu anda bulunduğu yere defnedilmiştir. 21 Temmuz 1922 günü Ermeni teröristler kullanılarak, Rus istihbaratı tarafından Tiflis’te şehit edilerek oraya defin edilen Cemal Paşa’nın ve iki emir subayının naaşları daha sonra Erzurum’a getirilerek Hafız Hakkı Paşanın yanına defnedilmiş ve fiilen şehitlik oluşmuştur.

Daha sonra Karskapı Şehitliği adı verilen mekan, Kâzım Karabekir Paşa tarafından şehitlik olarak düzenlettirilmiştir. Şehitlikte, Hafız Hakkı Paşa, Cemal Paşa, Fosfor Mustafa Paşa, mezarları ile I. Dünya Savaşında şehit olanların yanı sıra Millî Mücadele yılları ve terör şehitleri mezarları da bulunmaktadır. 1976’da yeniden düzenlemesi yapılmıştır. Şehitlik adeta Erzurum'un ülke nezdindeki önemimi yansıtmaktadır.

17 Ağustos 2024 Erzurum Atatürk Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Gelenekli Türk Sanatları Sergisi