Mehmet Cazım Duru; 1886 yılına Erzurum'da doğdu. Özel hocalardan Arapça, Farsça ve İlmiye dersleri alarak Mektebi Nüvvâb'a girerekmezun oldu. (Osmanlı İmparatorluğu'nda Kadı vekili yetiştiren okullar)
Mehmet Cazım Duru;Darül-Hilafe Medresesi Müderrisliği Fatih Camii Dersiamlığı (Fatih Camiinde ders veren öğretmen), Fetvahane-i Ali İlamat-ı Şeriye Mümeyizliği (Kadılar tarafından verilen kararları temyiz yoluyla inceleyen kurul) ve Temyiz Mahkemesi Şer'iye Dairesi Raportörlüğü yaptı.
1923 yılında TBMM'e İkinci Yasama Yılı Erzurum Milletvekili olarak giren Mehmet Cazım Duru; 24 Kasım 1961 tarihinde hayatını kaybetti.
Erzurum ve Erzurumluya yönelik araştırmalar, anılar ve yazılar. Blog'da mevcut olan her şeyi kaynak göstererek alabilirsiniz.
11 Ağustos 2012 Cumartesi
Halet SAĞIROĞLU (1880-1947)
Halet Sağıroğlu 1880 yılında Kemah'da doğdu, Rüştiye eğitiminden sonra ailesi tarafından özel hocalardan ders aldırılarak; Arapça, Farsça öğrendi, Ziraat konusunda kendini yetiştirdi.
Muş Mutasarrıflığı,Gümrük ve inhisarlar Vekaleti Tetkik ve Murakabe Heyeti Üyesi ve Başkanlığı görevlerinde bulunduktan sonra Osmanlı Meclisi Mebusanına 2 ve 3 ncü Dönem Erzincan Milletvekili olarak girdi.
1923 yılında TBMM'e II dönem Erzurum Milletvekili olarak giren Halet Sağıroğlu; 27 Ocak 1947 tarihinde vefat etti.
Bahri SARITEPE (1875-1935)
Bahri Sarıtepe 1875 yılında İzmir'de doğdu, Liseyi bitirerek Manisa Belediyesinde göreve başladı. Mudanya ve Milas'ta kaymakamlıkda yapan Bahri Bey, Manisa Reddi İlhak ve Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti kurucuları arasında yer aldı.
Manisa Belediye Başkanlığıda yapan Bahri Sarıtepe; 1923 yılında ara seçimlerde II Dönem Erzurum Milletvekili olarak meclise girdi. Mecidi Nişanı, Muharebe Madalyası ve Kırmızı Şeritli İstiklal Madalyası Sahibi idi.
Bahri Sarıtepe; 19 Kasım 1935 tarihinde Manisa'da vefat etti.
7 Ağustos 2012 Salı
7 Ağustos 1919 – Erzurum Kongresinde Son Gün ve Kapanış:
Erzurum Kongresinde Son Gün ve Kapanış:
Heyet-i Temsiliye seçimine geçildi; Mustafa Kemal Paşa(III. Ordu Müfettişliğinden ve askerlikten ayrılma), Hüseyin Rauf Bey(Eski bahriye nazırı, askerlikten ayrılma), Eyyüpzade İzzet Bey(Trabzon eski mebuslarından), Hoca Raif Efendi(Eski Erzurum mebuslarından), Hacı Salihzade Servet Bey (Eski Trabzon mebuslarından), Sadullah Efendi (Bitlis eski mebusu), Hacı Fevzi Efendi (Erzincan Nakşibendi şeyhi), Hacı Musa Bey, (Mutki'de aşiret reisi), Bekir Sami Bey (Beyrut eski valisi) den meydana gelen 9 kişilik bir Heyet-i Temsiliye ye seçilerek Mustafa Kemal heyetin başkanlığına getirildi.
Heyeti Temsiliye seçiminden sonra Atatürk'ün aşağıdaki kısa bir konuşmasıyla Erzurum Kongresi son buldu:
"Milletimizin kurtuluş ümidi ile çırpındığı en heyecanlı bir zamanda fedakâr, muhterem heyetiniz her türlü eziyetlere katlanarak burada, Erzurum'da toplandı. Hassa ve necip bir ruh ve pek sağlam bir iman ile vatan ve milletimizin kurtuluşuna ait esaslı kararlar aldı. Bilhassa bütün cihana karşı milletimizin mevcudiyetini ve birliğini gösterdi. Tarih bu kongremizi şüphesiz ender ve büyük bir eser olarak kaydedecektir."
28 Temmuz 2012 Cumartesi
DEMİRYOLU ERZURUM'DA
Trenin Erzurum’a gelişiyle ilgili olarak Burhan Belge o günlerde şunları yazar;
“Koca Erzurum! Şimdi kim bilir ne sevinç içindedir. Acaba tarihi kongreye sahne olurken, hatırına getirmiş olabilir mi idi ki, Milli Mücadele’nin zaferle bitmiş olduğunun tam haberini kendisine asıl bu raylar haber verecektir. “
3 Temmuz 2012 Salı
MİLLİ MÜCADELE'DE İLK KURŞUN 3 Temmuz 1919 Mustafa Kemal Paşa'nın Erzurum'a Gelişi:
Atatürk'ün kaleminden o günler;
Sivas'ta kurulan örgütler ve yapılacak işler üzerine gerekenlere yönerge verdikten sonra hiç uyumadan geçen 27/28 gecesinin sabahında bir bayram günü, Sivas'tan Erzurum'a doğru yola çıkıldı.
Bir haftalık sıkıntılı bir otomobil yolculuğundan sonra 3 Temmuz 1919 günü, halkın ve askerin içten gelen gösterileri arasında, Erzurum'a varıldı. İstanbul Hükümetinden gelebilecek yıkıcı bildirimleri denetlemek ve durdurmak için haberleşme kanalı olan önemli merkezlerde gereken önlem ve düzenleme alınması için bütün komutanlara, 5 Temmuz 1919 tarihinde buyruk verdim. (belge: 29)
Komutan, Vali ve Vilâyatı Şarkiye Müdafaai Hukuku Milliye Cemiyeti Erzurum Şubesi ile görüşüldü. Vali Münir Bey, İstanbul Hükümetince görevinden çıkarılmıştı. Gitmeyip Erzurum'da kalmasını bildirmem üzerine daha Erzurum'da bulunuyordu. Bitlis valiliğinden ayrılıp İstanbul'a gitmek üzere Erzurum'dan geçen Mazhar Müfit Bey de Münir Bey gibi Erzurum'da beni bekliyordu.
Ulusal Amaç Yolunda Ortaya Atılmak Kararı
Bu iki vali beyle, On Beşinci Kolordu Komutanı Kâzım Karabekir Paşa ve yanında bulunan Rauf Bey, eski İzmit Mutasarrıfı Süreyya Bey ve karargâhımdan Kurmay Başkanı Kâzım Bey ve Kurmay Hüsrev Bey, Doktor Refik Bey arkadaşlarımla önemli bir görüşme yapmayı uygun gördüm. Kendilerine genel ve özel durumu ve tutulması zorunlu olan yolu anlattım.
Bu arada en elverişsiz durumları, genel ve kişisel tehlikeleri, her olasılığa göre nelerin göze alınması zorunlu olacağını açıkladım: "Ulusal amaçlarla ortaya atılacakların yok edilmesini düşünenler bugün yalnız Saray, İstanbul Hükümeti ve yabancılardır. Ama bütün halkın aldatılabileceğini ve bize karşı duruma çevrileceğini de düşünmek gerektir. Önder olacakların her ne olursa olsun, amaçtan dönmemeleri, ülkede barınabilecekleri son noktada, son nefeslerini verinceye değin amaç uğrunda özveriyi sürdüreceklerine işin başında karar vermeleri gerekir. Yüreklerinde bu gücü duymayanların işe girişmemeleri çok daha iyi olur. Çünkü, böyle bir durumda hem kendilerini ve hem de ulusu aldatmış olurlar.
Bir de, söz konusu görev, resmi makam ve üniformaya sığınarak el altından yapılamaz. Böyle bir tutum, bir ölçüye değin yürüyebilir. Ama, artık o dönem geçmiştir. Açıkça ortaya çıkmak ve ulusun hakları adına yüksek sesle bağırmak ve bütün ulusun, bu sese katılmasını sağlamak gerektir.
Benim, görevden çıkarıldığım ve her türlü sonuçla karşı karşıya bulunduğum kuşku götürmez. Benimle açıkça işbirliği yapmak, o sonuçları şimdiden kabul etmektir. Bundan başka, söz konusu ettiğimiz durumun istediği adam, daha birçok bakımlardan da, ille ben olabilecekmişim gibi bir iddia yoktur. Yalnız, her halde bu ülke çocuklarından birinin ortaya atılması zorunlu olmuştur. Benden başka bir arkadaş da düşünülebilir. Yeter ki o arkadaş, bugünkü durumun gerektirdiği yolda yürümeyi kabul etsin." dedim.
Bu konuşma ve açıklamadan sonra hemen bir karar almak uygun olmayacağından bir süre düşünmek ve özel konuşmalar yapabilmek için görüşmelere son verdiğimi bildirdim.
Yeniden toplandığımızda, işin başında benim bulunmamı istediler ve kendilerinin bana yardımcı ve destek olacaklarını bildirdiler. Yalnız bir arkadaş, Münir Bey, önemli özrü dolayısıyla bir süre için kendisinin eylemli (fiilen) görev almaktan bağışlanmasını rica etti. Ben, görünüşte görevden ve askerlikten ayrıldıktan sonra, şimdiye değin olduğu üzere, üst komutan imişim gibi buyruklarımın yerine getirilmesinin başarı için temel koşul olduğunu söyledim. Bu da eksiksiz onaylandıktan sonra toplantıya son verildi.
Baylar, İstanbul'da Genelkurmay Başkanlığı katında, görevden ayrılan Cevat Paşa ile göreve başlayan Fevzi Paşa'dan ve Barış Hazırlıkları Komisyonunda (İstihzaratı Sulhiye Komisyonu) çalışan İsmet Bey'den başlayarak, Erzurum'a gelinceye değin, her yerde gördüğüm ve karşılaştığım komutan, subay, her türlü devlet adamları ve ileri gelen kişilerle, burada, Erzurum'da yaptığım gibi görüşmeler ve anlaşmalar yapmıştım. Bunun yararını değerlendirebilirsiniz.
Erzurum Kongresi Hazırlıkları
Erzurum'a varışımın ilk günlerinde, Erzurum Kongresinin toplanmasını sağlamak için gerekli önlemleri almakla uğraşmaya önem verildi.
Baylar, Vilâyatı Şarkiye Müdafaai Hukuku Milliye Cemiyetinin, 3 Mart 1919 günü, bir çalışma kurulu meydana getirilerek kurulmuş olan Erzurum şubesi, Trabzon ile de anlaşarak 1919 yılı Temmuzunun onuncu günü Erzurum'da bir Doğu İlleri Kongresi (Vilâyatı Şarkiye Kongresi) toplamaya girişti. Benim, daha Amasya'da bulunduğum günlerde, Haziran içinde doğu illerine delege göndermeleri için öneri ve çağrı mektubu yolladı. İllerden delege getirtilmesi için, o günden başlayarak benim Erzurum'a varışıma değin ve ondan sonra da, bu konuda olağanüstü çaba gösterdi.
Ama, o günlerin koşulları içinde böyle bir amacın gerçekleştirilmesindeki güçlüğün büyüklüğü, kolaylıkla anlaşılır. Kongrenin toplanma günü olan 10 Temmuz yaklaştığı halde illerden gerekli delegeler seçilip gönderilmiyordu.
Oysa, bu kongrenin toplanmasını sağlamak artık pek önemli bir iş olmuştu. Bundan dolayı, sağlam girişimler yapmamız gerekti.
İllerin her birine bildirimler yapmakla birlikte, bir yandan da kapalı tellerle valilere, komutanlara gereği gibi bildirimler yapıldı. Sonunda, onüç gün gecikme ile yeterince delege toplanması başarıldı.
Baylar, ulusal çabayı ordunun desteklemesi, askeri ve ulusal çalışmaları birbiriyle düzenli duruma getirmek, önemli bir konu idi.
Trabzon'daki tümeni, komutan vekili yönetiyordu. Asıl komutanı Halit Bey Bayburt'ta gizlenmişti. Halit Bey'i gizlendiği yerden çıkarmak, iki bakımdan gerekli idi. Biri ve en önemlisi, Ìstanbul'a çağrılmanın ve bu çağrıya gitmemenin korkulacak, gizlenilecek nitelikte olmadığını halka ve özellikle askerlere gösterek içgücünü (kuvvei mâneviyeyi) yükseltmek gerekiyordu. Bir de, kıyıda önemli bir yer olan Trabzon'a dışarıdan bir saldırı olursa oradaki tümenin başında ateşli bir komutan bulundurmak uygun olacaktı.
Bunun için Halit Bey'ì Erzurum'a getirttim. Ona, kendim, özel bir yönerge verdikten sonra, gerektiğinde hemen tümenin başına geçmek üzere Maçka'da bulunması için buyruk verdirdim.
Biz bu işlerle uğraşırken, bir yandan da İstanbul'da Harbiye Nazırlığı makamında bulunan Ferit Paşa'nın ve Padişahın, İstanbul'a dönmemi sağlamak için sürüp giden aldatıcı tellerine de, türlü karşılıklar vermekle zaman yitirmek zorunda bulunuyorduk.
Resmi Görev ve Yetkileri Bırakarak Ulusun Sevgisine, Cömertliğine ve Yiğitliğine Güvenmek ve Böylece Göreve Devam Etmek Kararı
Harbiye Nazırlığı: "İstanbul'a gel" diyordu. Padişah: "Önce hava değişimi al, Anadolu'da bir yerde otur; ama bir işe karışma." diye başladı. Sonunda, ikisi birlikte: "İlle gelmelisin" dedi.
"Gelemem" dedim. En sonra, 8/9 Temmuz 1919 gecesi, Sarayla açılan bir telgraf başı konuşması sırasında, birdenbire perde kapandı ve 8 Hazirandan 8 Temmuza değin, bir aydır süren oyun sona erdi. İstanbul, o dakikada benim resmi görevime son vermiş oldu; ben de o dakikada, 8/9 Temmuz 1919 gecesi saat 10.50 sonrada (22.50'den sonra) Harbiye Nazırlığına, saat 11.00 sonrada Padişaha görevimle birlikte askerlik mesleğinden çekildiğimi bildiren telleri çekmiş oldum.
Durumu, ordulara ve ulusa kendim bildirdim. O günden sonra resmi görev ve yetkiden ayrılmış olarak, yalnız ulusun sevgisine, şefkat ve cömertliğine güvenerek onun bitmez verim ve güç kaynağından (feyz ve kudret menbaından) esin ve kuvvet alarak vicdan görevimizi yapmaya devam ettik.
Kaynak-Nutuk
Fazıl Hüsnü Dağlarca ise o günleri şöyle anlatıyor.
Yürüdük Erzurum'a doğru
Birkaç tüfek beraber.
Kartallar dolaştı al doruklardan
Kondu cana.
90'lık ihtiyarlar vardı
19 yaşa değer
Kolları rüzgar gibiydi vallah
Bakışları benzerdi ummana .
Palandöğencek ışıldar idi,
Paslanmış bir hançer.
Çıktı bir hançer,dadaş, tarihten
Alana.
Ana vatan duyulurdu sonsuz,
Havada yapı, havada mermer;
Aziziye tabyasından, Ana ana.
Kimi bebesinden geçmiş
Kimi gayrı ot yer
Kiminin kopmuş ayağı 1328'de.
Adımını verir sana.
Bir toplandık bütün gönüllercek
Kişi kişiden er.
Ayırt edilmezdi kaya, öküz, oğul,
At,kız,torun, dana.
Katılırdı soru taşın
Katılırdı toprağın içindeki fer.
Döküle döküle bulut
Felek dolana dolana.
Bir kongre ettik ki,
Çok ağrıdı düşünceler.
Düşüncelerin açışından
Alınlar boyandı kana.
Söyler ahını memleketin
Söyler.
Erzurum,
Dağcana.
Fazıl Hüsnü DAĞLARCA
19 Haziran 2012 Salı
Mustafa Halûk GÜÇLÜ (1951-2011)
Mustafa Halûk GÜÇLÜ; 1951 yılında Erzurum’da doğdu. İlk, orta ve üniversite tahsilini Erzurum’da yaptı. Atatürk Üniversitesi Ziraat Fakültesi mezunudur.
Çocuk yaşta sanata ilgi duyan Mustafa Halûk GÜÇLÜ, ilk yağlıboya tablosunu yaptığında henüz 13 yaşındaydı. “Erzurumda Kış” adlı resmini kontraplak üzerine yağlıboya olarak yaptı. Ortaokul döneminde Hocası Ressam Fuat İğdebeli’nin büyük desteğini gördü.
1968 ‘de mahalli bir gazetede muhabir olarak çalışmaya başladı. Sipariş üzerine onlarca portre çalışması yaptı. Fuarlarda; bayramlarda büyük panoları resimlerle posterlerle donattı. Resimlerle süslü dekorasyonlar (iç mimari) ve vitrin dekorları yaptı.
Ressam Mehmet Sabır Bey’le tanıştı. Beş yıldan fazla bir süre beraber çalıştı. Atatürk Üniversitesi Lokali, Hacıbaba Kebab Salonu v.b. yerlerin dekorasyonlarıyla birlikte ilgi çeken resim çalışmaları yaptı. Erzurum Halk Oyunları Derneğinin “Hurrem Sultan”,”IV. Murat”, “Köroğlu” gibi oyunlarında tiyatro dekorları yaptı.
Bir taraftan da genel yayın müdürü olduğu Doğu Ekspres gazetesinde günlük klişeler de çizen sanatçı, 70’li yıllarda mütefekkir Ali Karaavcı Bey’in talebesi oldu. Felsefe eğitimini bu devrede tamamlamaya çalıştı. Kırmızı çeşme, Leman, Çaykara, Emirganda bir köşe, Karadeniz Çay Bahçesi, Musalla taşında, Hülya, Serçeme Deresinde, Yakutiye’den gibi mahalli tablolarının yanı sıra Garibanam, Tutku, Pusu, Deli Nazım, Sarıgelin, Kuşbaz, Devlerin Aşkı, Nene, Ali Karaavcı adlı felsefi yorumlar taşıyan çalışmaları bu dönemin eseridir. İlk sergilerini bu yıllarda açtı. Erzurum Televizyonu’nun dekorlarını yaptı.
Memuriyete başladığı Kültür Bakanlığında bir süre çalışarak TRT’ye geçti. “Türk Bayrağının Doğuşu”, “Türklerin Ergenekon’dan Çıkışı”, “Kürşad İhtilali Destanı”, “100 Türk Büyüğü” gibi büyük ebatlı tablolar ürettiği ve sergilediği bu devrenin sonunda 80’li yıllara gelindi. Çalışmaları yasaklandı duvarlardan indirildi, yok edildi.
Yedek subaylığı esnasında “Sarıkamış Muharebeleri” tablosunu yaptı. 80 sonrasında İstanbul’da resim, grafik piyasasına atıldı, çok sayıda amblem, logo, grafik tasarım ve kitap kapakları yaptı. Yayınevi kurdu, Hocası Ali Karaavcı’nın felsefe kitaplarını (Yargı, Tutku, Niyaz) bastı. Üsküdar rıhtımda Türk üslubunu ortaya koyan çizgiler taşıyan şirin bir lokanta (Genç Büfe) yaptı. Erzurum’da Belediye ye ait “Ilıca Turistik Oteli” ve “Tarihi Köşk Binası” restorasyonlarını yaptı.
Türk dünyasında çocukları ortak değerler çerçevesinde birleştirmeyi amaçlayan ”Tigin‐Işık Han” adlı animasyon projesini hazırlamak için üç yılını verdi. Her şeyin para için biçimlenmeye başladığı dünyada sanatkârane duruşuyla yapayalnız kaldı ve yenildi bu eseri ne yazıkki yayımlanamadı, tekrar resme yöneldi. Kendini anlattığı, içindekileri döktüğü, düşüncelerini dile getirmeye çalıştığı tablolar yaptı. Türk Düşünürün Isdırabı 68x98 cm, Kuzular 100x71 cm, Şizofreni 100x64cm, Çırpınırdın Karadeniz 100x71 cm, Pamukbaba 70x50 cm, Heva‐i Nefs 100x140 cm, AteşDansı 100x70 cm, Sentez 100x140 cm, Üç Kız Bir Ana 114x94 cm, gibi çalışmalarını bu dönemde yaptı.
Antalya, Ankara ve Erzurum’da birbiri ardınca sergiler açmaya başladı. 4 Ağustos 1995 de Ankara’da Ömer Sunar Sanat Galerisinde “Derûnilik”; İç Gerçekçilik – İnner Realism sanat akımı bildirisini yayınladı. Sanatla ilgili görüşlerini bu manifesto ile kamuoyuna sundu. “San’at Yaradandan ötürü, yaratılan içindir” felsefesiyle bu güne kadar 500’ün üzerinde eser sergiledi.
4 Aralık 1995’te Üstadı Ali Karaavcı rahmetli oldu. O’nun anısına Erzurum’da Mart 1996’da sergi açtı. Haziran 1996 da ”Derûnilik” düşüncesinin yer aldığı yüz kadar tablosunun bulunduğu bir katalog yayınladı. Aynı yıl, Atatürk Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Resim Bölümünde öğretim görevlisi olarak göreve başladı.Daha sonra Eğitim Fakültesi Resim Bölümüne geçti.
Erzurum’daki Kültür Merkezinde bulunan resim atölyesini faaliyete geçirdi. Bu çalışma halen kesintisiz devam etmektedir. Burada ücretsiz kurslar düzenledi, öğrencileri ile “Sanata Uzanan Eller” adı altında bir dizi karma ve kişisel sergiler açtı.
Bu arada iki dönem (1996‐2000 ve 2001‐2004) Erzurum Büyükşehir Belediyesi Başkanlığı Kültür ve Sanat Danışmanlığı yaptı. Kırmızı Çeşme, Aziziye, Nenehatun, Erzurumlu İbrahim Hakkı Hz. gibi çalışmaları bu dönemin eserleridir. Aziziye 140x200cm. tablosu halen, Erzurum Büyükşehir Belediyesi giriş salonunda asılıdır.
2000 yılının başında çalışmalarını Türk Mitolojisi üzerinde yoğunlaştırdı. Alper Tunga Ötükende 100x100cm, Ergenekonda Bir Sabah 120x90cm, Göçe Hazırlık 120x50cm, Kızılelma 70x100cm bu devrede yapıldı.
19. Kişisel Sergisini 2003 yılında Ankara’da açtı. “Boş İnançlar” konulu bir dizi çalışma içerisine girdi. Udagan Kam, Adak Töreni, Aşık Falı, Nazar Nene, Ateşle Arınmak, Kahve Falı, Huzur Sokağı, İje‐Kıl, Portre, Karanlığın Aydınlığında adlı eserler bu dönem çalışmalarıdır.
Kansere yakalandı, 14 Şubat 2004’te yapılan ameliyatla midesi alındı. Ağır hastalığına ve ağrılarına rağmen çalışmalarına devam etti. Resim Hocası Mehmet Sabır’ın 10 Ekim 2004’de İzmir’de vefatı nedeni ile Ekim 2006 hocasının anısına İzmir Resim –Heykel Müzesi’nde resim sergisi açtı.
Memuriyetinin son döneminde koordinatörlüğünü yaptığı proje dolayısıyla yakından ilgilendiği Gökçeada’da, 21. Kişisel Sergisini “Gökçeada Manzaraları” adı altında 17‐22 Ağustos 2008 tarihleri arasında açtı. 45 yeni çalışmayla izleyicinin karşısına çıktı.
Sanatçı son olarak Erzurumlu Emrah’ın hayatını anlatan 54 adet minyatür resmini atölyesinde tamamlamaya çalıştı. Haluk Güçlü, ömrü boyunca okumaktan, resim yapmaktan ve elinden geldiğince insanlara yardım etmekten hiç vazgeçmedi. 16 Ağustos 2011’de hakkın rahmetine kavuştu. Allah rahmet eylesin.
Kaynak- Evladı Sancak Emre GÜÇLÜ
Kaydol:
Kayıtlar (Atom)








