"Her Telden Erzurum ve Erzurumlu"

11 ŞUBAT 1968 ERZURUMSPOR KURULDU

2012-02-11T19:34:00.000+03:00

ERZURUMSPOR

28 Aralık 1967 günü Hilmi Nalbantoğlu başkanlığında bir araya gelen Avni Özden, Kemal Özgür, Muhittin Ketecioğlu, Zekai Önalan, Türker Dalkılıç, Muammer Özkavcı, Zühtü Akbaba, İrfan Çelik ve İrfan Pasin, "Erzurumspor" adı altında profesyonel bir takımın oluşumunu başlatmak üzere teşebbüse geçtiler. 29 Ocak 1968 tarihinde Erzurumspor Kulübünün kuruluşu notere tasdik ettirildi. Profesyonel Futbol Şubesini kurmak için Raci Karakaş, Sadi Göncüoğlu da bu oluşuma katıldılar.

Erzurumspor'u kuran mütevelli heyeti ildeki amatör spor kulüpleri ile temasa geçerek, birkaç kulübün birleşip "Erzurumspor" adı altında faaliyetlerini sürdürmelerini teklif etti. Ancak, bu teklife sadece Aziziye Gençlik Spor Kulübü olumlu yanıt verdi. Ve kulübün adı 11 Şubat 1968 tarihinde yapılan genel kurul toplantısı ile "Erzurumspor" olarak değiştirildi.

Kuruluşu takip eden ilk kongrede (14 Şubat 1968) Erzurumspor'un başkanlığına Hilmi Nalbantoğlu seçildi. O yıl Beden Terbiyesi Genel Müdürlüğü'ne müracaat edilerek, 1968–69 sezonunda Türkiye liglerine alınmaları istenildi; ancak olumsuz yanıt alındı. O yıl özel maçlar yaparak faaliyetini sürdüren Erzurumspor'da genel kurulla başkanlığa Ali Sırrı Kuşkay getirildi.

Yönetim Kurulu'nun gayretleri ve zamanın Başbakan'ı Süleyman Demirel'in arzusu üzerine Erzurumspor, 1969–70 sezonunda Türkiye Profesyonel Ligi'ne adımını attı. Erzurumspor, profesyonel ligde ilk kez 21 kulübün katıldığı 3. Lig Kırmızı Grup'ta mücadele etti. Hatay spor’un 61 puanla şampiyon olduğu ligde topladığı 43 puanla ligi 11. sırada bitirdi.

Erzurumspor'un ilk profesyonel takımını Selahattin Ünlü çalıştırdı. Takım kadrosu: Necati Yankılar, Fikret Duran, Fuat Sucu, Ercan Güngör, Nazif Tan, Lütfü Tufan, Nevruz Korkut, Nihat Kaya, Edip Budak, Erkan Şengöz, İbrahim Şengöz, İbrahim Gümüş, Sinan Özmen, Hasan Sargın, Ersin Kayaalp, Yaşar Altun, Turan Eğriçayır ve Ekrem Kezik adlı futbolculardan oluştu.

Üç sezon 3. ligde mücadele eden Erzurumspor, 1972–73 sezonuna fırtına gibi girdi. Hazırlık maçlarında Didi'nin çalıştırdığı Fenerbahçe'yi 3-0 yenen Erzurumspor, Turgut Kafkas'ın teknik patronluğunda, 3. Lig Yeşil Grupta oynadığı 24 maçta 17 galibiyet, 7 beraberlik alırken, nağmağlup şampiyon olarak o yıl dünyada Portekiz'in Benfica takımı ile birlikte hem tarihe geçti, hem de ikinci lige çıktı.

1973–74 sezonunda yeniden 3. lige düşen Erzurumspor, 1978–79 sezonunda tekrar 2. lige çıktı. Uzun yıllar bu ligde mücadele eden Erzurumspor, 1997–98 sezonunda önce 2. Lig 4. Grubu lider olarak tamamladı. Ardından play-off mücadelesinde grubu açık ara birinci olarak önde bitirip, 1. lige çıktı. Erzurumspor, Türkiye 1. Ligi'nde üç sezondan bu yana sürdürdüğü mücadelesinde 2000–2001 sezonunda klasmanı 16. sırada tamamlayarak tekrar ikinci lige düştü.

Sonrasında ise maddi imkansızlıklar sebebiyle belini bir türlü doğrultamayan Mavi-Beyazlı ekip, 2010 yılında kapılarına kilit vurularak yerini Erzurum Büyükşehir Belediyespor'a bıraktı.

Kurucular:

Hilmi Nalbantoğlu (İlk başkan), Avni Özden, Kemal Özgür, Muhittin Ketecioğlu, Zekai Önalan, Türker Dalkılıç, Muammer Özkavcı, Zühtü Akbaba, İrfan Çelik, İrfan Pasin, Raci Karakaş, Sadi Göncüoğlu,Tuncer Çakmur

Kaynak-http://erzurumspor.net

2012 YILI MEVLİD KANDİLİ

2012-02-03T16:53:00.000+03:00

GELENEKSEL SANATLAR DALINDA 2011 YILI CUMHURBAŞKANLIĞI KÜLTÜR VE SANAT BÜYÜK ÖDÜLÜ ERZURUMLU HATTAT HASAN ÇELEBİ’YE VERİLDİ

2012-01-04T20:23:00.001+03:00

1995 yılından beri, Türk kültür ve sanat yaşamına önemli katkılarda bulunanlara verilen Cumhurbaşkanlığı Kültür ve Sanat Büyük Ödülü; 2011 yılında Geleneksel Sanatlar dalında, Cumhurbaşkanı Abdullah Gül,’ün katılımıyla Çankaya Köşkü’nde düzenlenen törenle hemşerimiz HASAN ÇELEBİ'ye verildi.

Hasan Çelebi 1937 Yılında Erzurum'da doğdu. Muhtelif camilerde imam hatiplik vazifesinde bulundu. 1964'ten itibaren hattat Halim Özyazıcı, Hamit Aytaç ve Kemal Batanay'dan hat meşk etti. 1975'te Hamit Bey'den Sülüs ve Nesih, 1981'de de Kemal Bey'den Ta'lik ve Rik'a yazılarında icazet aldı.

1977'de A.Ü. İlahiyat Camii'nin yazılarını yazmak için Erzurum'da, 1981'de İslam Konferansı Teşkilatı'nın yazılarını yazmak için Cidde'de, 1983'de de Mescid-i Nebî'nin yazılarının restorasyonu için Medine'de görevlendirildi.

1982'de ilk kişisel sergisini İstanbul'daki İslam Tarih Sanat ve Kültür Araştırma Merkezi'nde (IRCICA) açtı. Bunu 1984'te Kuala Lumpur (Malezya) ve 1985'te de Ürdün Prensi Hasan B. Tallal'ın davetiyle gittiği Amman Sergileri izledi.

1987'de Küba Mescidi'nin yazılarını yazmak üzere bir yıl süreyle Medine'de bulundu. 1992'de Malezya İslam Kültür Merkezi tarafından Kuala Lumpur'a davet edildi. 1994 yılında İRCICA'da "Hat Sanatında 30 Yıl" sergisini açtı. Ayrıca yurt içi ve yurt dışında düzenlenen Klasik Türk El Sanatları konulu pek çok karma sergiye iştirak etti.

1976'dan bu yana sürdürdüğü hat derslerine devam etmekle beraber yurt içinden ve yurt dışından olmak üzere toplam 52 talebesine icazet verdi.

Sultanahmet Camii'nin restore edilen kubbe yazıları, Hırka-i Şerif Camii kubbe yazısı, Cuma Mescidi, Kıbleteyn Mescidi ve Mescid-i Nebî'nin yeni yapılan kısımlarının bazı yazıları, Kuveyt'te İslam Tıp Merkezi'nin iç ve dış cephe yazıları (1986), Hollanda'da bir camiin kuşak yazıları, Almanya'da Pfortzheim Fatih Camii (1991), Yohannesburg Cuma Camii (Güney Afrika 1997) ve Almatı Cuma Camii (Kazakistan 1999) yazıları Hasan Çelebi'nin imzasını taşımaktadır. Ayrıca IRCICA'nın üç yılda bir düzenlemiş olduğu Uluslararası Hat Yarışmalarında jüri üyeliği de yapmaktadır.

Bu yılki Geleneksel Sanatlar Dalında Cumhurbaşkanlığı Kültür ve Sanat Büyük Ödülünden önce, Hasan Çelebi’ye 2007 yılında da Hüsn-i Hat Buluşması'nda Geleneksel Sanatlar Derneği tarafından hat sanatına olan katkılarından dolayı "Gümüş Lale" ödülü verilmiştir.

Dadaşlar 2012 nci Yılınız Kutlu Olsun

2011-12-31T00:20:00.000+03:00

EVLİYA ÇELEBİ GÖZÜ İLE ERZURUM

2011-12-17T00:55:00.002+03:00

ERZURUM EYALETİ:

Erzurum Eyaleti'nde, Şebin Karahisar Sancağı toprağında nahiye ve 150 akçalıkazadır. Kalesi yalçın kaya üzerinde taştan bir yapı, dört köşeli güzel bir kaledir. Çepeçevre büyüklüğü 1300 adımdır. İçinde 100 evi ve ambarları, cebehanesi, su sarnıçları, güney tarafına açılır demir kaplı bir kapısı vardır. Dizdarı, 70 kadar neferi, dışarısında 100 evli bir varoş, 1 cami, birkaç dükkân vardır.

Vardığımızda kaleden 17 tane top atılıp sevinç gösterildi. Kale ahalisi hediyeleriyle gelip Paşa ile buluştular. Vezirin huzurunda 10 koyun kurban edip onar altın ihsan alarak gittiler.

Bir kere Sultan Ahmed Han çağında, Özi Kazakları, Karadeniz'den çıkıp dağları aşarak bu kalenin dışarısını yağma ederek kaçmışlardır. Kale, yayla yerde olduğundan suyu ve havası güzeldir. Bağları, bahçeleri vardır. Kayalarda kovan arısı olup misk ve anber kadar güzel kokulu balı olur ki "Koyluhisar balı" diye meşhurdur. Ama halkı serkeş ve azgın adamlardır.

Buradan hareketle yine aşağı bir uçuruma inip Kerkük (Kelkit) Irmağı kıyısındaki dere ve tepelerden 7 saat gittikten sonra "Doyran" köyü durağına vardık. Bu Kerkük (Kelkit) Irmağı, Kerkük (Kelkit) dağları'ndan doğar. Koyîuhisar Dağları'ndan da nice sular ona eklenir, aşağı iner. Çarşamba Pazarı'ndan aşağıda, Boğazkesen'de Çarşamba Suyu'na ki Amasya'dan geçen Tozanlı ve Çekerek sularının birleşmesinden husule gelir, karışır. Oradan Karadeniz'e dökülür.

Bu Kerkük (Kelkit)Irmağı; hayat suyu gibi bir sudur. Çünkü kaynağı ulu dağlardadır. Bu Doyran köyü bu ırmağa yakın 100 evli mamur Ermeni köyüdür. Akşara Ovası'ndadır. Buradan yine doğuya giderek 4 saatte Enderes köyü durağına geldik. Bu köy Şebin Karahisar sınırında ve Aksara Ovası'nda 100 evli mamur Ermeni köyüdür ve zeamettir. Buradan yine doğu yönünde 2 saat gidip "Taban Ahmed Ağa Çiftliği" adlı yere konduk. Çiftlik sahibi Ahmed Ağa burada bize büyük bir ziyafet çekip Paşa'ya bir küheylan takdim etti.

Hizmetkârlara (424)20 at, 3000 koyun, 7 katar katır, 7 katar maya yollu deve ve 10kese akça da Paşa Efendimize hediye edildi, öyle büyük bir ziyafet verdi ki dil ile tarifiimkânsızdır. 40 kese ve 70 devesi alınarak itlâk buyuruldu(425).Bana da bir atı nasiboldu. Buradan da 2 saat giderek Ezbeder köyü durağına indik. Şebin Karahisar toprağında,bağlıbahçeli mamur bir köy olup zeamettir.

Buradan kalkıp 4 saatte "Zağa Deresi" adlı tılsımlı yere vardık. Zağa Deresi de dört çevresindeki dağlardan toplanan Kerkük (Kelkit) ırmağı'na ulaşır. Bu taşlık ve derelik yerde 100 evli bir köy vardır. Onların rivayetine göre eski zamanda bu kayada bir hazine varmış. Mağarasının kapısından içeri bakıldıkta mücevher, altın, gümüş kap kaçak çok sayıda görülürmüş. Fakat mağaranın kapısında iki kılıç varmış ki, biri iner, öteki çıkarmış (426). Nice kere bu kılıçların önüne gemi direkleri koymuşlar. Hıyar gibi kesip atmış. Evliyalardan birisi gelip gizli ilimle bu hazineyi açmış. Mağara ortada olduğu hâlde o hazinenin yerinde yeller esiyormuş.

Yakınında gayet acayip bir tılsım var dediler. Fakat ben görmedim. Buradan kalkıp 5 saatte "Kara Yakub" köyüne geldik. Oradan 3 saatte "Korkun Kayası" durağına, oradan 1 saatte "Baru" köyüne, oradan da geçip "Tekman Beli" denilen yaman bele geldik.

(424) Paşa'nın maiyetindeki memurları kasdediyor.

(425) "Itlak etmek" serbest bırakmak demek olduğuna göre bit tabirle, Paşa'mn kendisine hediye edilenleri sahibine ve kendi maiyetine ihsan ettiği mânâsı çıkarılabilir.

(426) Dede Korkut'taki Tepegöz'ün mağarası. Burası yedi sekiz ay karla örtülü olur. Kışın şiddetinden kuş uçmaz yerdir.

Her ne ise burayı da bin sıkıntıyla geçip "Kadıoğlu Köyü" durağına vardık. Burası Müslüman ve Ermeni köyüdür. Lâkin zeamet olduğundan mamurdur. Buradan 4 saatte Şiran Kalesi'ne geldik. Şebin Karahisar toprağında, kasaba gibi, Müslümanlı, mamur bir köydür.

Buradan 4 saat gidip "Karacaktı" köyü durağına vardık. Zeamet olup Ermeni ve İslâm köyüdür. Oradan 5 saatte "Sarıcalar" köyü durağına varıldı. Bu da mamur zeamet olup Ermeni, İslâm köyüdür. Oradan ileri Salut Beli'ni yüz bin zahmetle geçerek Kerkük (Kelkit) Ovası'na vardık. Buralar uçsuz bucaksız, mamur, mahsulü bol yerlerdir. İçerisinden 5 saat giderek ova basında "Genç Mehmed Ağa Köyü" durağına vardık. 200 evli, 1 camili mamur Müslüman köyüdür. Şebin Karahisar'ın Kerkük (Kelkit) Nahiyesi'nin sınırıdır. Oradan doğuya 5 saat giderek "Keremli" köyüne vardık. Mamur köydür. Müslümanı, camisi, Ermeni reayası vardır. Bu köyün arkasında, bir tepe üzerinde "Derrneri Kalesi" vardır. Burası Sultan Ahmed zamanında Celâli korkusundan yapılmış küçük bir sığmaktır. Kuzeye açılır bir kapısı vardır. İçinde evi, Dizdarı, neferleri yoktur. Burada Paşa ile 300atlı ılgar edip dağ ve taşları ağarak 12 saatte "Kanlı Dede Tekkesi" durağına vardık.

Kanlı Dede Tekkesi:

Ulu sultan(427)imiş. Nice kerametleri rivayet olunur. Nurlu bir binanın içinde gömülüdür. Kabrinin çevresinde türlü türlü şamdanlar, buhurdanlar ve gülabdanlar olup tekkenin her tarafı güzel yazıyla yazılmış yüzlerce Mushaf'la süslüdür. İçinde pek büyük bir ruhaniyet olup giren şaşkınlıktan kendinden geçer. Tanrı'ya şükür ziyaret edip ruhuna bir Yasin hediye ettik. Bu azizin ruhaniyeti eseri olarak civarındaki köyler mamur olup dağlarında 40.000 kadar koyun, sığır, kısrak vesaire vardır. İki tane mamur çiftliği vardır.

Eski padişahlardan biri örfî vergilerden bağışlanmış olduklarına dair ellerine bir yazıvermiştir. 300 evli mamur köydür. 1 camisi, 1 tekkesi var. Gelip gidenlere nimeti boldur. Bütün ahalisi ayağı ve başı çıplak, uzun saçlı, gönlü yanık dervişlerdir. Küçük ve büyüklerinin ellerinde ağaç topuzları, nicesinin de birer eğri başlı demir sopaları var.

Paşa'ya bütün dervişler vakıfname ve hediyeleri ile gelip hayır dua ettiler, övdüler. Paşa buyurdu ki: "Ey dervişler! Bu bağışlanmaya neden müstahak oldunuz?" Dediler ki: "Sultanım! Şuracıkta semahane meydanımı z var. Teşrif buyurun ki göresiniz". Paşa da çağrılan yere gitmek haktır diyerek o muhabbet meydanına vardı.

Dervişler o meydanda 40 50 arabalık oduna ateş vurup dört tarafında 40 tane kurbanı kebap ederek çevirmeye başladılar.(427) Tarikat ulularına "sultan" demek onlardan başlayıp ebediyete kadar girmiş bir âdettir. Paşa'yıda ateşten uzak bir peykeye oturttular.

Binden fazla derviş ateş kenarına birikip kat kat ateşi kuşattılar. Davul, tef ve kudümle Tanrı'yı zikre başladılar. Tamam bir saat bütün dervişler zikirle meşgul olup niceleri evlâtlarının ellerinden tutarak o Nemrud ateşi iğinde İbrahim semendercesine gezip(428) yarım saat kadar ateş üzerinde tepinerek Tanrı'nın birliğini söyleyip çıktılar. Çıkanların bütün saç ve sakalları yanmış, fakat Tanrı'nın imdadı, Pir'in ruhanîyetîyle vücutlarına birşey olmamıştı. Çoğu bu hal île Paşa'nın huzuruna gelmeyip Tekke'ye gidiyordu, Bu halden Paşa ve temaşa edenler şaşırıp kaldılar.

Orada Paşa'ya büyük bir ziyafet çektiler ki Taban Ahmed Ağa'nınkinden üstündü. Garibi bu ki Paşa bu tekkeye ansızın gelmişti. Çünkü yoldan sapa, dağlar içinde kaybolmuş bir tekkedir. Bu kadar yemeği bir saatte nasıl yetiştirdiler? Paşa bu işlere şaşırıp muafnameleri üzerine buyurultu (429) vererek dervişlere 100 altın sadaka verdi.

Hayır dualarını aldık. Buradan kalkıp 16 saatte Tercan Ovası'na geldik. Hasan Beğ Camii durağına konduk. Azerbaycan Hükümdarı Uzan Hasan Beğ'in yaptırdığı görülmesi lâzım aydınlık bir camidir. Fakat cemaati azdır. Hükümdar buranın suyunu ve hayasını beğenip Tercan Ovası başında bu camiyi yaptırmıştır. Maksadı buraya büyük bir şehir kurarak adını "Hasanâbâd" koymaktı. Sonunda bu ovada Fatih'e yenilerek Azerbaycan'a(430) kaçtı.

Bu ova öyle bir savaş ve kırış ovasıdır ki hâlâ köylüler çift sürerken insan kemikleri bulurlar. Birçok da mal vesaire bulunur.

Buradan daılgar ile giderek 8 saatte "Çavuşlar Kethüdası" köyüne vardık. Paşa bütün askeriyle burada buluşup Çavuşlar Kethüdası büyük bir ziyafet çekti. 5 at, 5 kese, 5Gürcü kölesi hediye getirdi. Buradan da 5 saatte "Pulur" köyüne geldik. Mamur Müslüman köyüdür.

Buradan kalkarak 4 saatte "Tercanlı Ali Ağa Köyü"ne geldik. Tercan Ovası'nda 300 evli, 1camili, hamamlı, mamur Müslüman ve Ermeni köyüdür. Burada Ali Ağa büyük bir ziyafet çekip 10 at, 10 kese, 10 katar deve, 5 katar katır hediye verdi. Buradan hareketle yine Tercan Ovası'na giderek "Mama Hatun" köyüne geldik. Erzurum Nahiyesinde geniş, dereli tepeli bir ova içinde, 100 evli mamur Müslüman köyüdür. Serbest olup Ali Ağa'nın zeametidir.

(428) Dinî hurafelere göre Nemrud, İbrahim Peygamberi ateşe attırmışsa da o, yanmamıştır.

(429) "Buyrultu" padişah veya vezir taraf ından verilen devlet emri.

(430) Metinde Erzincan ise de Azerbaycan olacaktır.

Mama Hatun Ziyaretgâhı:

Bu azize bir kayalı yar derbend içinde, eski bîr .yapı olan büyük bir kubbede gömülüdür. Kendisi Akkoyunlu Padişahlarından birinin yüce kızı imiş. Bütün çocukları ile burada gömülmüştür. Fakat kabrinde avize vesair süsler yoktur. Türbedarı ve bekçisi de yoktur.

Mermer sandukası nakışlı ve uzuncanadır. Yanında bir camisi, küçük bir hamamı var. Buradan hareketle 6 saat giderek "Hapsi" köyünde durakladık. Erzurum Ovası'nın batı yönü sonunda 150 evli Ermeni köyüdür. Burada bütün Erzurum ileri gelenleri, Vezirin yüce otağına gelip buluşarak değerli hediyeler sundular. Birlikte hareketle 5 saatte büyük bir alayla "Ilıca" köyüne geldik.

Ilıca:

Erzurum Kazası'nın batı yönünde ibretle bakılacak bir ılıcadır. Her yıl içinde mutlaka bir adam boğulur ama çok faydalıdır. Suyu sıcaktır. Fakat karıştırılan soğuk su ile mutedil olur. Uyuz hastalığına çok faydalıdır. Eski padişahlardan biri üzerine büyük bir kubbe, camekân içine de büyük bir havuz yaptırmıştır. Suyu ve havası çok güzeldir. Burada Müsellim Mustafa Ağa, Paşa'ya mücevher eyerli bir küheylan at, bir samur kapanca(431), bir mücevherli sadak, bir mücevherli kılıç ve bıçak, bir sanatkârane örülmüş kuşak, 10 tane küheylan at üzerinde silâhlı ve dinç süvari, 50 tane de zırh, kolçak(432) ve tulga getirip hediye olarak takdim etti. Maiyette bulunan 300 kadar bilginlere hazır birer kat güzel elbiseler giydirerek Cennet hurilerine benzettiler. Bana da bir samur kürk ile bir kat esvap ve 100 kuruş ihsan, olundu. Zira nice zaman bu Müsellim'in oğlunun hocası olmuştum. İstanbul'dan hareket ettiğimiz 1Şaban 1050 {= 16 Kasım 1640) tarihinden itibaren 70konakta durak vererek bu Ilıca'ya girdik.

Erzurum'a girmek için büyük bir alay düzenlenmeye başlandı. Çünkü Paşa, tuğra çeker bir ulu serdardır. Hakikatte de Paşamız yüce huylu, ululuk ve gösteriş sahibi, vekarlı bir kimse idi. Erzurum askeri bu Ilıca'dan tâ Erzurum'a kadar 6 saat süren yol üzerinde sağ ve solda sıra, sıra selâm durdular. Bunlar zırh, külah, kolçak, butluk (433) giyinmiş olup ellerinde on yedişer Basra kargılı tarakların(434) yalman demirleri yolun İki tarafını çata çat (435) kaplamıştı. Atları altışar parça alet ve yanak (436), bahrî hotaz ve türlü türlü süslerle bezenmiş olup âdâb üzere durdular.

Paşa'nın dahi önünde 8 tane altın taşlı şatırları, ellerinde balta, bellerinde mücevherli kemer kuşakları, kantura (437) ve temmûreli(438), diba(439) süslü hil'atleri, başlarında âftâbe(440) ve cığcığa kemerleriyle Cennet tavusları gibi salınarak gidiyorlardı.

(431) Bir nevi ceket.

(432) Kola takılan ve kılıçlardan koruyan zırh veya maden savunmalık.

(433) Zırhın şalvar kısmı.

(434) Bunun bir silâh olduğu anlaşılıyor. "On yedi dişli bir vurucu alet" olmalıdır. Oradaki "Basra" kelimesi bildiğimiz Basra şehri ise bu aletlerin iyisinin Basra'da yapıldığı gibi bir mâna çıkarmak mümkündür.

(435) "Yalman" bir silâhın veya tepenin sivri tarafı, yahut iki tarafı keskin kesici silâh demektir. "Çataçat" silâhların birbirine çatılarak Paşa'nın geçmesi için yapılan tak demek olacaktır.

(436) "Yancık" atın yanına asılan ve içine askerin lüzumlu nesneleri konulan deri çantadır.

(437) Kantura bir nevi palto. Belki de paltonun tam Türkçe karşılığı.

(438) Temmûre, geniş etekli bir elbise veya sadece eteklik.

(439) Bindallı, çiçek süslemeli ipek kumaş.

(440) Farsça "güneş" demek olan "âftâb" kelimesinden Türklerce türetilmiş bir kelime olup "güneşlik", "güneşten koruyan başlık" anlamındadır. "Cığcığa" güzel ve sevimli demektir. "Cığıcığı" şekli de vardır. Türkçedir.

Sağ ve solda Matracı başıya Tüfekçiler kırmızı saya çuka dolma(441) ile, mücevherli matra ve tüfekler, altın işlemeli üsküfleri (442) ile otağlarıyla yürüyorlardı. Heybetli Paşa iki tarafına selâm vererek geçiyor, bütün Erzurum askerleri de selâm alıyordu. Bütün iç ulemâsı (443) 400 kişi olduğumuz halde; silâhlı, zırhlı olduğumuz halde arkalarından gidiyorduk.

Bizim ardımızdan da Sancakdarlar, onların arkasından da sekiz kat (444) Osmanlı Hanedanı Mehterhanesi, çalarak ilerliyordu. Tatar askerleri, Müteferrikalar, itibarlı kimseler, Kapıcıbaşılar dahi silâhlı olarak dalga, dalga yürüyorlardı.

Alayın ucu Erzurum Kalesi'ne girince önce, kalenin içindeki "Kesik Kule" adlı göğe yükselmiş kulenin tepesinden şâhî toplarla selâm topları atılmaya başladı. Yeniçeriler'in içkalesinden de toplar atıldı. Ilıca'dan hareketinin uğurlu altıncı saatinde Paşa, Erzurum Kalesi'nin Erzincan Kapısı'ndan içeri girince, Tanrı'nın ululuğu ile bütün burç ve bârûlardaki 670 topa bir fitilden ateş verilip yer gök tir, tir titredi.

Topların sesi göğe vardı. Bütün Piyade Kullar, 7 Oda yeniçerileri, Çorbacılar'ı, Çavuşlar'ı ve Ağalar'ı ile sıra, sıra, silâhlı olarak, Paşa sarayına varıncaya kadar selâm durdular. Paşa da selâm vererek saraya girdi. Yine kaleden bir yaylım top daha atılıp yüce Divanhane'de nice yüz kurbanlar kesildi. Bir Muhammed sofrası hazırlanıp öyle bir ziyafet çekildi ki sanki Maadî Kereb (445) ziyafeti idi. Yemekten sonra sekiz defa Mehterhane çalınıp büyük Divan oldu.

Nice dâvalar halledilerek düşmanlıklar ortadan kaldırıldı. Bu divanda 27 Kale Ağası'na, Yeniçeri Ocağı, Topçu, Cebeci vesair Ocak Ağaları'na, îş Erleri'ne, Gümrük Emini ve Dizdar'a 70 tane güzel hil'at giydirildi. Herkesin huzurunda Emir Buhari Damadı Molla Çelebi Efendi'ye bir yeşil çukalı samur elbise îhsan olundu. Ben dahi Gümrük Kâtipliği hil'ati ile şereflendirildim. Herkes dua ederek evine gitti. Ondan sonra Paşa kendi devlet işlerine başladı. Bana sarayın içinde Tekeli Mustafa Pasa yapısı bir oda ihsan olundu. Bütün ihtiyaçlarım, hattâ kahve ve şekerim bile verildi.

Beş vakitte hayır dualarıyla meşgul oldum. Bazen nedimlik, bazen Gümrük'te kâtiplik edip Erzurum'un durumuna kudretim yettiği kadar vâkıf olmaya çalıştım. Bütün kanunnamelerine ve defterhane sicillerine baktım.

(441) Saya çukası bir nevi kaba çuhadır. Dolma, katları arasına yün veya pamuk doldurulmuş ceket. Soğuğa karşı giyilir.

(442) Üsküf, Yeniçeriler'in başlığı. Sonradan diğer sınıflar da giymiştir.

(443)İç ulemâsı, herhalde Paşa'nın öz maiyetinde olan din görevlileri.

(444) Sekiz sıra halinde.

(445) Maadî Kereb'in zenginlik veya cömertlik timsali bir şahıs veya oymak, koy olması icab ediyor. Okunuşu kesin değildir.

Erzen-i Rum yani Erzurum:

Bazıları Erzulum da derler. Azerbaycan civarında geniş, bir eyalettir. Bazı tarihlerde Nûşirevânı Âdil taraf ından kurulmuş denirse de doğrusu Akçakoyunlu Padişahlarından "Gündüzbay oğluŞoklar oğlu Erzenbay" tarafından yapıldığıdır. Ataları "Mahan" ülkesinden gelip Van Gölü kıyısında Ahlat Kalesi'ni yaparak orada oturdular.

Hâlâ Erzenbay'ın bütün ataları Ahlat'ta gömülüdür. Osmanlı Hanedanı'nın yüce ataları Ertuğrul ve Süleyman şah bu Ahlat'taki Padişahlar neslindendir. Sonra bu Erzurum şehri ve Azerbaycan, Uzun Hasan'ın eline girip o da sağlamlığı meşhur olan "Hasan Kalesi"ni yaptırmıştır. Sonra Fatih'in İstanbul'u fethetmesini kıskanıp Osmanlı Hanedan'nın sınırdaki bazı ülkelerine el koyup barışa aykırı işler işlemeye başladı. Buna rağmen Fatihde Rumlar'ın elinden Trabzon Kalesi'ni alıp donanmasından büyük asker çıkararak UzunHasan'ı300.000 askeriyle Tercan Ovası'nda 866 yılında (6 Ekim 1461 - 25 Eylül 1462) bozmuştur. Padişah tarafından Vezninin hası 1.214.600 akçadır.

Eyalet 12 Sancaktır. Hazine Defterdarı, Defter Kethüdası, Tımar Defterdarı, Çavuşlar Kethüdası, Çavuşlar Emini ve Çavuşlar Kâtibi vardır. Alaybeğisi, Çeribaşısıda vardır. Sancakları şunlardır: Şarki Karahisar, Kiğı , Pasın, İspir, Hınıs, Malazgird, Tekman, Kurucan, Tortum, Meçengird, Mamruvan, Erzurum.

Erzurum, Paşa Sancağıdır. Mal Defterdârı'nın hası1.152.900, Zeamet Kethüdası'nın hası 50.000, Tımar Defterdarı'nınki 20.200 akçadır. Erzurum Sancağı'nda 56 zeamet, 2219 tımar vardır. Eyaletin bütününde olan zeamet ve tımar kılıçlarının sayısı 5269 dur. Sultan Süleyman Kanunu üzere Cebelileri ile Hüseyin Ağaoğlu Alay beğleri'nin bayrağı altında bayraklarıyla 12.000 asker olur. Paşasının dahi hasına göre Cebelileri ile 2000 askeri olur.

Erzurum'un gayet seçkin, silâhlı, yiğit, bahadır askerleri vardır. Nahiye ve Yayabaşılar'dan Yeniçeri Ağası, 7 Oda Yeniçerileri, 1 Oda Topçu, 1 Oda Cebecileri vardır. Bunların hepsi kale içinde oturur, işte Abaza Pasa bu Erzurum'da ansızın Celâli oldu. Bu iç kaleyi bir gece basıp bütün Yeniçeriler'i kılıçtan geçirdi. Ancak Yeniçeri Ağası kaleden dışarıda kalıp kurtulmuştur. Abaza, Erzurum Kalesi'ne malik olup tam on yıl muhalefet üzere kaldı. Yedi kere üzerine Mühür ile Serdar Çerkeş Mehmed Paşa, Dişlenk Hüseyin Paşa, Demirkazık Halil Pasa ve daha nice Serdarlar vardılar ama elinden Erzurum'u kurtaramadılar, işte Erzurum bu derece sarp, sağlam bir kaledir, iç kalesi de aynı sağlamlıktadır. Sonra Abaza Paşa üzerine büyük ordu ile Hüsrev Pasa gibi cesur ve tedbirli bir Vezir gönderildi. Aman vermeyerek kalesinde topla gedikler açtı ve Abaza'yı boynunda kefeni olduğu halde teslime mecbur etti. Hüsrev Paşa, Abaza'yı Dördüncü Sultan Murad Han'a götürdü. Suç defterleri yakılıp suçu bağışlandı. Sonra kendisine Bosna ve Budin, daha sonra Özi Eyaletleri ihsan olundu. Abaza bu Erzurum'a sığınalıdan beri Osmanlı Hanedanı buraya ehemmiyet verip hesapsız cebehane koyup Altı Bölük Ağası askerlerini ziyade eylediler.

2500 Kulu ile Dizdarı, 12 Ağası, iç kalesinde buğday ambarlan, 180 tane topu, Tebriz Kapısı'nda iki küçük hisar arasında Murad Han'ın 12 balyemez topu var. Kalesi, Eğerli Dağı'nın dibinde bir top atımı uzak, hayırlı, sarp kayalı sağlam bir topraktadır. Kuzey ve batısı Erzurum Ovası'dır ki uzunlamasına, enlemesine ikişer fersah çimenli, çiçekli bir ovadır. Yüzlerce mamur köyle süslüdür.

Erzurum Kalesi:

Bayır üzerinde, kare şeklinde, kefeki taşından yapılmış çepe, çevre iki katlı hisardır. Her iki duvarın arası70 adımdır. Buraya Hisariçe derler. Çepeçevre hendeği vardır. Hendeğinin eni 80 adım olup derinliği 20 zirâdır. Ama Gürcü ve Erzincan Kapıları'nın derinliği o kadar değildir. Üzerlerinden köprü ile geçilir, iki kat demir kapılardır. Bu iki kapı arasında Revan'ı fetihden 10 tane balyemez top var. Lâkin Tebriz Kapısı tarafındaki duvar yüksek olmakla beraber içkaleye bitişik olduğundan tek kattır. Fakat çok sağlamdır. Kirpi gibi toplarla donanmıştır.

Toplar hep Darağacı Mahallesî'ne, Gümüşlü Kümbet tarafına bakar. Dışarı kaleye havale olunmuş, göğe ser çekmiş, tuğla minare gibi yüksek bir kulesi var. "Kesik Kule" adıyla tanınmış, üstü tahta örtülü yüce bir köşktür. 10 tane sürahi başlı topu vardır ki kalenin dört çevresindeki ovalara kuş uçurmazlar. Kulenin boyu 100 zirâdır. İç kalenin duvarının boyu 60 zirâdır. Sair duvarlar 50'şer zira yüksekliğindedir. Çepeçevre kalenin iki katı 210 kule ile 2080 bedeni havidir. Hepsi kurşun mazgallı beden ve çıkıntılardır. Kalede 1700 ev vardır. Hep toprak örtülü, eski tarz evlerdir, Erzurum Eyaleti'nde gördüğümüz köy ve kasabalar hep toprak örtülü yerlerdir.

Erzurum Sarayları:

Paşa Sarayı 110 tane kat kat odalar, altlı üstlü divanhane ve köşkler olup Cennet bahçesine benzeyen bahçesinde Tayyar Mehmed Paşa Köşkü, Tekeli Pasa Köşkü vardır. Tekeli Paşa'nınkinin tarihi şudur:Tak üzre tak-ı tumturak (446)

Paşa Efendimiz Defterdaroğlu Mehmed Paşa Köşkü'nün bir hamamı, güzel sulu birçok çeşmeleri, dışarı avlusunun çevresinde ve ahırların üstünde Karakullukçu (447) odaları var. Saray meydanında daima cirit oynanır. Bu sarayın iki kapısı var. Biri Divan Kapısı ki şadırvan üzerinde büyük bir kapıdır. Biri Uğrun Kapısıdır ki daima kapalıdır,

Öteki saraylar; Serini Mahkemesi Sarayı , Cafer Efendi Sarayı , Küçük Abaza Pasa Sarayı , Kefen İğnesioğlu Sarayı , Hanım Sarayı vesairedir.

Mahalleleri:

Hepsi 70 mahalle İslâm, 7 mahalle Ermeni'dir. Çingene ve Yahudi'si yoktur. Bütün evleri kagir yapıdır. Üst katlısı nadirdir. Çoğu yer katlıdır. Zira kışı sert, açık havası az olmakla10-11 ay kar yağdığı çok görülür. Bunun için evleri alt katlı olup dam ve tepelerinin muşambalı bacaları, evlerinin keçe kaplı kapıları olur. Hamam gibi (448) ibadethaneleri vardır.

Sözün kısası ilim öğrenilecek yerdir.

(446) Ebced hesabı ile 798 çıkıyor ki yanlıştır.

(447) İnzibat, polis memurları.

(448)İklimin soğukluğu dolayısıyla sıcak tutulmuş demek istiyor.

Erzurum Camileri:

Hepsi 77 camidir. En eskisi Ulu Cami'dir. Tebriz Kapısı'nın iç yüzünde, eski tarzda, toprak örtülü, bir minareli bir camidir. Akkoyunlu Padişahları tarafından yaptırılmıştır. Boyu ve eni 200 adımdır. Minber ve mihrabı eski tarzdır, içinde tertiple dizilmiş 200 çam direkler üzerinde çam kirişler vardır. Kagir kubbe değildir. Caminin bir tarafında Revan zahiresi için saklı peksimetler vardır.

Eski Medrese Camisi: Evvelki caminin doğu yönüne bitişik, duvar duvaradır. Çifte minarelidir. Bazıları Akkoyunlu Padişahları taraf ından yapılmıştır derler. Bazılarıda Uzun Hasan yapısı olduğunu söyler. Velhâsıl eski bir mabeddir. Nice kere Erzurumkuşatıldığında atılan toplardan bu caminin ekser yerleri yıkılmış, evkafıda olmadığından harab olup gitmiştir. Tebriz Kapısı'nın iç yüzünde eşsiz bir kapı ve yüksek iki minare vardır ki bu minareler güneş gibi parlayıp ışık saçtıkta insanın gözü kamaşır, bir daha bakmak mümkün olmaz. Minareleri göğe uzanmış olduğundan birçok seyyahlar üzerine iplerle çıkarlar. Cami harabe olduğundan Dördüncü Sultan Murad onarıp içinde balyemez toplar dökmek için bir top imalâthanesi yaptırmıştı. Hâlâ bütün aletleri ve döşemesi durmaktadır. Bu cami tamir edilse dünyada örneği bulunmaz bir eser olur. Tanrı tamirini nasib eyleye.

Lala Mustafa Paşa Camisi: Paşa Sarayı Kapısı'nın önünde umumî yolun dışındadır. Süleyman Han'ın Veziri Lala Mustafa Paşa tarafından yaptırılmıştır, İstanbul tarzında, yüksek kubbeli, bütünü has kurşunla örtülü bir camidir. Boyu ve eni 80 ayaktır. Mihrabı, minberi, Müezzin Mahfili şah gözlüdür, içinde öyle kıymetli avizeler yoktur. Dışarı sofası vardır. Lâkin avlusu dardır. Süleyman Han'ın mimarı Sinan Ağa Merhum'un yapısıdır. Büyük bilginlerden tefsirci, hadisçi Vânî Efendi adında, nâmı cihanı tutmuş bir kürsü şeyhi vardır ki vaazını bir kere dinleyen her suça tövbe edip tertemiz olur. "Yeniçeri imam" adında hafız bir imamı vardır ki sabah namazında birazcık Kur'an okuyunca bütün cemaati mest eder. Bu derece tesirli, hazin sesi vardır. Daha birçok ders hocaları ve bilginleri vardır.

"Yeniçeri Müezzin" adında Bilâli Habeşi küçüğü bir müezzini var ki minarede gür sesle bir kere "Allahu Ekber, Allahu Ekber" diyince büyük, küçük herkesin tüyleri ürperip gövdesi titrer, işiten işini ve kazancını, yemek yiyorsa yemeğini bırakarak camiye gelir. Zaten Erzurum ahalisi son derece dindardır.

Cafer Efendi Camisi: Yeni yapılmış, yüksek kubbeli bir camidir. Yüksek bir minaresi, bir kapısı, yeni tarzda demirli pencereleri vardır. Avlusu şadırvanlı, ferah bir camidir. Bütün kubbeleri kurşunla örtülüdür.

Kale içinde eski bir cami daha vardır ki cemaati çoktur.

Paşa Camisi: Erzincan Kapısı'ndan dışarıdadır. Kagir kubbeli, kurşun örtülü, bir minareli garip bir camidir. Cemaati azdır.

Gürcü Mehmed Paşa Camisi:Tebriz Kapısı'ndan dışarıda, hendek kenarındadır. Bir minareli, toprak örtülü, yaptıran hayır sahibi gibi babayane bir camidir. Fakat cemaati çoktur.

Bu camilerden başka 70 tane mescidi vardır. Tanrı'ya hamdolsun, bu şehir günden güne mamur olup şenlenmektedir.

Medreseler:

İlim tahsili için medreseleri, dârülkurrâsı, dârülhadîsi, 110 kadar sibyan mektebi vardır. Meşhurları Lala Pasa Mektebi, Cafer Efendi Mektebi vesairedir. Derviş tekkeleri de çoktur.

Çeşmeleri:

Çeşmelerinin meşhuru çarşı içinde İki Lüleli Cennet Pınarı, Erzincan Kapısı'ndan dışarıda Deve Çeşmesi, Tebriz Kapısı'ndan dışarıda, hendek kenarında Mustafa Pasa Çeşmesi'dir. Soğuk Çeşme'nin ebcedle tarihi 970 (31 Ağustos 1562 - 20 Ağustos 1563)'tir. 70 kadarda sebilleri vardır.

Hamamları:

Hamamlarının en meşhuru yeni yapılmış Cafer Efendi Hamamı'dır. Suyu ve havası güzel, içi aydınlıktır.

Hanları:

Şehirde hocalara mahsus 70 kadar han vardır. Fakat başka yerlerin hanları gibi kurşun örtülü değil, toprak örtülüdür. 11 tane de bekâr hanları vardır. Gurbette olan maarif erbabı buralarda oturup kifaflanırlar. Kapıcılarıve Odabaşıları vardır. Her bir bekâr odası(hanı) bir caminin vakfıdır.

Çarşı:

800 kadar dükkânı vardır. Dört kapılı, kagir kubbeli, mamur bir bedesteni var. Saraçhanesi, ipek işleyenleri, kuyumcuları, terzileri, at pazarı, tahtelkalesi müzeyyendir. Darphanesi Erzincan Kapısı yakınındadır.

Ahalisi:

Ahalisi Türk, Kürt, Türkmen, Ermeni'dir. Gök Dolak Acemler(449) de var. Sağlam, rahatına düşkün, orta boylu, canlı, yasalarıyla gençleri hep bahadır ve gürbüz adamlardır.

Çok sağlam yapılı olurlar. On yaşından yirmi yaşına varıncaya kadar gocukları gayet güzel olur. Ondan sonra tezsakallanır, gayet kıllıolurlar. Fakat hepsi yumuşak huylu, uysal, zeki ve anlayışlı adamlardır. İleri gelenleri çuka samur ve süslü elbiseler giyer. Bilginleri ve dindar kişileri de yine çukaferace ve boğası kaftan giyer. Aşağı tabakası sanat sahipleri olup üzerlerine aba ve adî kumaştan boğası hil'at giyerek kazançlarına bakarlar.

Üç ay havası çok güzeldir, insan hayat bulur. Suyu da safi hayat suyudur. Suyu ata ve kadınlara çok yarar. Cennet Pınarıdenilen sudan temmuzda içen "herşey sudan hayat bulmuştur" âyetini anlar.

Şehir 18'inci enlem iklimde, 5 inci tabiî iklimdedir. Kışının şiddetinden tahıl altmış günde olup ambarlara konulur. Bir kile tohuma karşılık 80 kile verir. Bir kile darısı100 kile getirir. 7 türlü buğdayı olur.(449) "Acem" dediği Kızılbaş Türkler'dir. Bugün bile oralarda, hele Kars'ta, Sünnî olmayan Türkler'e Acem deniyor. Gök Dolak tabirinin bir giyim kuşam deyimi olduğunu sanıyorum.

Terzileri, kuyumcuları çok usta olurlar. "Şîrek", "Mirek," adlı kılıçları cihanda meşhurdur. Yiyeceklerinden tavuk böreği, çiriş denilen sebzenin böreği, pazarlarındaki has beyaz ve yağlı çöreği, bir kulaç has ekmeği, ketesi(450) paçası, tennur kebabı (451),ışkını (452),herîsesi(453), içeceklerinden viyas şerbeti, şele suyu(454), avam bozası meşhurdur.

İmaretlerinden Abdurrahman Gazi Tekkesi, gezinti yerlerinden de Cirit Meydanı, Pazarbaşı Değirmeni Çimenliği, Gümüşlü Kümbet Meydanı, Umudum Köyü, Gürcü Meydanı meşhurdur.

Üç tane kale kapısının dışında; doğu, batı ve kuzeyde 3000 evden fazla reaya varoşları vardır. Dört taraflarında surları yoktur. Fakat anayol üzerinde türbe kapıları var. Kalenin kıblesinde, Tebriz Kapısı'ndan tâ Erzincan Kapısı'na varıncaya kadar bir kat kalenin temeline başlanarak bazı yerleri bir adam boyu yükselmiş ise de bitirilmesi nasibol mamıştır. Bunlar bitirilse Erzurum çok sağlam bir kale olurdu.

Güney varoşu 7 mahalledir. Pazarbaşı Mahallesi de içinde olup suları çoktur.Tebriz Kapısı Varoşu bir bayır başında, Darağacı Mahallesi'nden, Dölükler Mahallesi'nden tâ Gümüşlü Kümbed'e varıncaya kadar sürer pek büyük bir varoştur. Gürcü Kapısı Varoşu kalenin kuzey cihetinde olup içinde nice bin ev, dükkân ve hanlar vardır. Hâlâ da mamur olmaktadır. Bütün tüccarlar burada otururlar. Benim, kâtibi olduğum Gümrük de buradadır. Dört çevresinde Arap, Acem, Hind, Sind, Hatay, Hotan tüccarlarının evleri var. İstanbul ve İzmir Gümrüğü'nden sonra en işlek gümrük bu Erzurum Gümrüğü'dür. Zira tüccarına adalet ederler. Erzincan Kapısı Varoşu, kalenin doğu yönünde, Deve Çeşmesi'nden tâ Ali Değirmeni'ne kadar sürer büyükçe bir varoştur. Bu varoşlarda ekseriyetle Ermeni reayası oturduğundan13 tane kiliseleri vardır. Âdetleri üzere, bunların ileri gelenleri mavi çuka giyerler, başlarına peşkir sararlar. Aşağı tabakaları şalkebe giyip ayaklarına ince çarık giyerler. Gayet zahmetli çalışan reayası vardır.

Ermeni kadınları yassıbaşlı olup beyaz peştamal çarşaf bürünürler. İslâm kadınları sivri sernek(?), dîbâ, altın ve gümüş takke giyip beyaz peştamal bürünürler. Ayaklarına kadife çakşır, sarı çizme giyip salınarak giderler. Son derece güzel olup kelimeleri ve lehçeleri düzgün, dişleri dizilmiş incilerin rengindedir. Misk kokulu saç örgülerini sarkıtır, âşıkları bin can ile kendilerine akıtırlar. Havasının güzelliğinden erkekleri çok yaşayıp gösterişi gitmiş, kuvveti gitmiş, ömrü yüze yetmiş, konuşmadan kalmış olurlar. Erzurum halkının diline ve haline gelince: Kelimeleri şu edadadır: "Harda idin", "nerde idin" demektir(455)

(450) "Kete", pirinç unu hamurundan yapılmış katmerli çörek.

(451) "Tennur" fırın demek olduğuna göre "fırın kebabı".

(452) "Işkın", bahçe ravendi denen bir bitki. Râvend eski hekimlikte kökü kullanılan bir ottur.

(453) "Herîse" keşkek yemeği demektir.

(454) "gele" küçük kavun. Herhalde iklim bakımından Erzurum'un büyüyemeyen kavunu olacak. Müellifin "âbısele" dediği de kavun suyu şerbeti olacak.

(455) 17'nci Asır ortasında Erzurum'da tam Azerbaycan ağzıyla konuşulduğu anlaşılıyor.

Daha bunun gibi şeyler. Fakat ilim ehilleri düzgün ve doğru olarak konuşurlar. Marifet sahipleri, hele Hattat Ömer Çelebi'si meşhurdur. Bilgi sahiplerinin eğlencesi olarak" Hamsa Meddahı Kasab Kurd"(456),Şebbâz, Hayalbâg Kandillioğlu, Diyarıbekirli Yahya Şakirdi Hanende Veysi Çelebi en meşhurlarıdır, Cezbe ehli meczuplarından "Külhânî Ahmed Dede" çok sıcak ateşli külhana girip tatlı uykuya varırdı.

"Sıyâmî Dede" cellâtelinden birkaç suçsuzu kurtarıp ertesi günü suçluları bularak tahta kılıcıyla vurup öldürürmüş. Bu zat, bir kolu inmeli, külâhlı bir can olup nice kerametleri var. "Sefer Dede", Erzurum kışında çıplak gezerdi. Erzurum gerçi kış şiddetinin ocağı ise de ağgibi örülmüş bostanları çok olup kavunu, karpuzu, lahana ve patlıcanı, çirişi de fazladır. "Çevresi geniş, fiyatı ucuz" dedikleri yer tam burasıdır.

Toprağı verimlidir. Geniş vilâyet mamurdur. Buğdayı ve başka erzakı meşhur, yiyecekleri güzel, tarlaları bol, bereketli, nimeti çok, nice bin kaynak ve ırmağı akmakta olan mamur bir Anadolu şehridir. O kadar ucuzluktur ki en iyisinden, deve dişi gibi buğdayın 5 eşek yükü 1 kuruşadır. 2 at yemi(457)1 akçaya, 1 eşek yükü arpa 2 akçayadır. Bir kıyye (458) olan 5 tane has beyaz ekmek 1 akçayadır.

Koyun etinin kıyyesi2 akçaya, sığır eti 1 akçaya, bir tavuk 1 akçaya, 40 yumurta 1 akçaya, bir güvercin palazı 1 akçaya, 100 . dirhem yağlı, sığır etli katmer çörek 1 akçayadır, öteki yiyecekler de bunlara kıyas olunsun. Gerçi kışın şiddetinden bağ ve bahçesi yoktur ama Paşa Sarayı Bahçesi, Hacı Murad Bağı ve Gülistanı, Kefen İğnesiğlu Güllüğü, Bedros Bağı Güllüğü ve daha sair nice gül bağları vardır. Bu zikrolunan bağların uzun ömürlü gülleri meşhurdur.

Yer yer kış elması, ahlat armudu vardır ama başka yemişi yok. Gezinti yerlerinde kavak ve söğüt ağaçlan çoktur. Kış sert olduğundan iki ayda eker, biçer, toplayıp döverler, çabucak ambara koyarlar. Bizim yılda (459) temmuz ayında iken bir gök gürlemesi, şimşek, tipi, bora, kar ve yağmur olup atlarımız boşanarak civar köylere kadar kaçtılar. Beş on gün öyle başı boş gezdiler.

Halkın ağzında şöyle bir fıkra vardır: Bir dervişe "nerden geliyorsun" demişler. "Kar rahmetinden geliyorum" demiş. "O ne diyardır" demişler. "Soğuktan ere zulüm olan Erzurum'dur" demiş. "Orada yaz olduğuna rast geldin mî" demişler. "Vallahi, 11 ay, 29 gün sakin oldum. Halk hep yaz gelecek dediler. Ben göremedim" demiş.

Bir diğer fıkra daşudur: Kedinin biri bir damdan diğer dama sıçrarken muallâkta donup kalmış. Sekiz
ay sonra Nevrûz-ı Harzemşâhî geldikte don çözülünce miyavlayarak yeredüşmüş.

(456) "Hamza Meddahı" dediği "Hamzaname okuyup anlatan adam" demek olacak.

(457) Burada bir eksiklik var. "2 eşek yükü at yemi" olacak.

(458) "Kıyye", "okka" ile aynı şeydir. 400 dirhemlik eski bir ölçüdür. 1128 gram karşılığıdır.

(459) "Bizim yılda" dediği, bir istinsah yanlışı değilse, Erzurum'a vardıkları hicrî 1050 yılı olacaktır.

Ama hakikatte bir adamın eli yaş iken bir demir parsasına yapışsa derhal donar. Elini demirden koparmak ihtimali olmaz. Ancak bir mikdar derisi yüzülerekten demirden el kurtarılabilir. Azak ve Kıpçak'ta karakış geçirdim. Böyle sert kış görmedim. Yemişleri iki konak yerden,İspir, Tortum ve Erzincan'dan gelir. Şeftali, kayısı ve üzümün kıyyesi 1 akçaya satılır. Bir araba kavun ve karpuz 10 akçaya verilir.

Hâsılı yiyecek bakımından eşsiz bir şehirdir. Lâkin odunu yoktur. Bütün dağları çıplaktır ama Tanrı'nın hikmeti yine odunu ucuzdur, iki konak yerdeki dağlardan "keran" derler, gemi direkleri getirirler. 40 arşın boyunda olur. 40 akçaya verirler. Paşa'nın odunu için gümrüğe gelen bütün kervan develeri birer sefer odun getirirler; kanundur. Başkaca Odun Ağası vardır. Bir deve yükü odunu 30 akçaya verirler. Ama yerlilerinin koyun ve sığırları çok olduğundan sığır tezeği yakarlar. Yoksul reayasının hep ocakları evlerinin ortasındadır. Dört çevrelerinde hayvan durup evleri hamam gibi olur. Fırınlarında keşkek yemekleri ve ekmekleri pişer.

Eğerli Dağı:

Erzurum'un kıble yönünde, yarım saat uzaktaki bu yüksek dağa "Eğerli Dağ"derler. Çünkü doruğu iki çataldır ki Hınıs ve Malazgird Kalesi'ne, Bingöl Yaylası'na oradan gidilir. Bu dağda hekimlerin kullandığı bitkilerle tutya çiçeği kokusundan insanın dimağı ıtırlanır. "Yerbaşı", "eşfen", "sütlüce", "kajı", "tere", "râvend", "cedvar", "yebrûussanem","şahtere" vesair nice bin türlü devalar bu dağda vardır.

Nice kehhâller (460) burada tutya toplayıp kırk yıllık hastaların gözlerine mil ile çeker, mahvolmuş gözleri aydınlığa kavuşturur. 150 haneli sümbül(461) ve rûmî müşkü olur. Lâlesi, zerrini,şakayık ve terfih,sakarı, nanesi meşhur olup güzel kokularıinsana hayat verir.

Bel'am bin Bâ'ûr Menkabesi:

Bir gün bu dağın eteğinde cirit oynarken attan tekerlendim. At da başını alıp "nerdesin Eğerli Dağ" diye kaçtı. Hemen can başıma çıkıp başka bir ata binerek birkaç kölemle arkasına düştüm. Dağın doruğunda atı tutup bindim. Orada uzun bir kabir gördüm. "Tanrı bilir, bir ulu ziyaretgâhtır" diyerek ruhu için fatiha okudum. Yaya olarak adımladım. Boyu 80 adım geldi. Başı ve ayağı uçlarında birer yüksek ve sivri direk dikilmiş.

Bu ziyaretgâha bakarken ortalığı pis bir koku kapladı. Herkesi iğrendirdiğinden ben ve kölelerim burunlarımızı tıkadık. Kabre baktım. Ne göreyim? Toprak tencerede bulgur kaynar gibi fıkır, fıkır kaynıyor. Zift ve katranlı bir toprak. Çok şaşırdık. Yine atlarımıza binip güneş batarken Tebriz Kapısı'ndan içeri girdik. Güneş battıktan sonra Paşa'nın huzuruna vardığımızda: "Şükür sağlığa! Hele atını bütün takımıyla buldun mu" buyurdular. "Evet, buldum. Eğerli Dağı'nda evliyadan birinin uzun bir kabrini ziyaret ettim" diye kabri gördüğüm gibi anlattım. Müelliflerden Erzurumlu Cafer Efendi adlı bilgin zat da orada idi. Söze başlayarak: "Sakın, Evliya Çelebi! O kabri bir daha ziyaret etme. Hazreti Musa'nın bedduasıyla imansız gitmiştir kî ona Bel'am bin Bâ'ûr derler. Nice yüzyıl yaşamış, Hazret! Musa'dan sonra içinin yarasından Mısır'ı bırakarak bu dağda oturmuş. Hâlâ kabri yazın dakışın da leş gibi kokar. Toprağı bile Cehennem azabı çekip kaynar" dedi. Ben hayretler içinde kaldım.

(460) Eski zamanın göz doktoru.

(461) Sümbülün bir çeşidi olacak.

1057 Tarihinde (= 6Şubat 1647 - 26 Ocak 1648) Revan'a Gidiş

Erzurum'dan doğuya 11 saat gidip Hasan Kalesi'ne geldik. Yine doğuya Pasin Ovası içinde giderek Badılcıvanlı köyüne geldik. Ermeni köyü ve zeamettir. Bunu geçip 9 saatte "Meydancık" durağına geldik. Pasin Ovası mamur yerdir. Yine doğuya giderek 10 saatte Mejengird Kalesi'ne geldik. Erzurum Eyaleti'nde Horasan Beği hükmündedir. Kalesi yalçın kaya üzerinde kare şeklinde bir kaledir. Dizdarı, 150 neferi var. 200 kadar evi vardır. Pasin Kazası naibliğidir. Süleyman Han'ın bir camisi var. Ayrıca küçük bir hamamı ile birde hanı var. Tarlalarda mahsulleri çok. Oradan yine doğuya giderek Erzurum sınırında Han Deresi'ni aşıp Kars Eyaleti sınırına ayak bastık.

"Yedi Kilise" adlı yıkık meşhur kiliseyi geçip bir boğazdan aştık. Bir çimenlikte 6 saat batıya meyledip Barduz Kalesi'ne geldik.

Barduz Kalesi:

Kars'a tâbi olup Akkoyunlu Melik İzzeddin'in yapısıdır. Kalenin yukarı tarafında celi yazı ile tarihi bu suretle yazılıdır. Kalesi bir dere kenarında dört köşe, taş biryapıdır. Dizdarı, kızının(462) yüz elli kadar hayratı var (463). Camisi, mescidi, küçük hamamı, çarşı ve pazarı vardır. Oradan kıbleye giderek "Geçkovan Kalesi" ne geldik.

Geçkovan:

Bazı tarihlerde Pijen, Seffak, Afrasiyâb savaşları hikâyesinde beyan olunan bu kale Abbasî halifelerinden "Elmüstansır Billah" hükmünde iken Moğol tayfasından Hülegü Han gelip şehri harab ve ahalisini de kıyıcılık ateşinde kebab etti. Sonra burası Karakoyunlu Kara Yusuf'un himmetiyle mamur olup şenlendirilmiş ise de Temür tarafından tekrar tahrip edilmiştir.

Sultan Süleyman Nahçıvan Kazası'na gelirken İslâm askerinin öncüsü olan Lala Kara Mustafa Paşa buraları fethetmiştir. Kars Eyaleti hükmünde olup ayrıca da Sancak Beği merkezidir. Beğinin hası153.500 akçadır. Alay beğisi, Çeribaşısı vardır. Kanun üzere Cebelileri Beğinin askeriyle 200 mükemmel asker olur. Kalesi dereli bir yerdedir. Kare şeklinde ve küçüktür. Kale Dizdarı, Azap ve Gönüllü Ağası, 300 Kale Neferi, 150 akçalık kadısı, 7 mamur nahiyesi, 1200 kadar toprak örtülü evi, 3 küçük camisi, 40 -50 kadar dükkânı vardır. Oradan doğuya giderek Osmanlı Hanedanı sınırının sonu olan Kars Kalesi'ne ulaşılır.

(462) Kimin kızının olduğu anlaşılamıyor. Akkoyunlu Melik İzzeddin'in kızının olması mümkünse de Akkoyunlular arasında Melik İzzeddin diye kimse yoktur.

(463) Bu 150 kadar hayrat herhalde imlâ yanlışı olacak ve bunun doğrusu "yüz elli kadar neferat" olacak.

Kaynak-Evliya Çelebi Seyahatnamesinden Seçmeler (1000 Temel Eser)

ESKİ ERZURUM FOTOĞRAFLARI GRUBUNDAN BİR FOTOĞRAFIN HATIRLATTIKLARI

2011-12-15T20:08:00.001+03:00

Cumhuriyet Devrimleri kapsamında; 28 Kasım 1925 tarihinde mecliste kabul edilen 671 No'lu "Şapka İktizası Hakkında Kanun" ile Türk Milleti alışmış olduğu fes ve sarığı bırakarak şapka giymeye mecbur kılındı.

Atatürk ayni yılın Ağustos ayında Kastamonu ziyaretinde şapka giymiş, tepkileri değerlendirmiş, kıyafet değişikliğinin millet nezdinde fazla sıkıntı yaratmayacağını düşünmüştü. Ancak alışkanlıklarından kolayca vaz geçmek istemeyen millette, yurt genelinde hoşnutsuzluk başlamış ve mırıldanmalar duyulmuştu. Ancak devrimlerde yapılmalıydı. Yasanın uygulanmasında ise kıyafet devrimi en kötü Erzurum’da yönetildi ve Mustafa Kemal ile Erzurumluya büyük haksızlık yapıldı.

Erzurum’da görev yapmasına rağmen Erzurum’u ve Erzurumluyu bir türlü sevemeyen dönemin Erzurum Valisi Zühtü Durukan’ın basiretsiz yönetimi, mevki-i müstahkem kumandanı Tatar H. Paşa’nın komitacı ve ceberrrud tutumu, Erzurum Belediye Reisi Nafiz Beyin korkaklığı sonucu; Erzurum’daki uygulamada maalesef felaket yaşandı. Haksız yere insanlar asıldı, hatta asılanlar arasında bir kadın vardı. İsmi Şalcı Bacı olan bu mazlumenin boynuna ip geçirilirken “Allah canızı ala benim esgigetek halimle şapkayla-fesle ne alakam var” dediği rivayet edilir. Bunlar Erzurum’a yapılan haksızlıklardı.

Mustafa Kemal’e yapılan haksızlık ise daha farklıydı; Erzurumluya zulmettiğinin bilincinde olan ve daha sonra ortaya çıkacak sonuçlarından ürken; adı geçen zevat piyonları vasıtası ile el altından, yaşananların ve zulmün, Atatürk’ün bilgisi dahilinde ve onun emirleriyle yapıldığı söylentisini halka empoze etmekten çekinmedi. Bunun sonucunda maalesef Erzurumlu ile Mustafa Kemal arasında aradan 100 yıl geçmesine rağmen halen devam eden bir serinlik başladı.

Erzurumlu Cumhuriyeti birlikte kurduğu ve en zayıf anında kucak açtığı Atatürk için bir heykel dikmek amacıyla, 1924 yılında Cumhuriyet Caddesinde şehrin kalbi sayılan bu noktaya muazzam kaide yaptırdı, üzerine konmak içinde yurdun en büyük Mustafa Kemal heykelini sipariş etti. 1925 yılında yaşanan olaylar ve ortaya çıkan serinlik nedeni ile bu proje hiçbir zaman gerçekleştirilemedi ve kaide 13 yıl boş kalarak 1937 yılında yıkıldı.

NEBİHANI KÖPRÜLERİ

2011-11-19T14:07:00.006+03:00

Büyük Köprü

İkinci Köprü

____________________________________________________________________________

Erzurumlu her zaman tarihi eserlerine sahip çıkmış, onları korumuştur. Bunun ispatı şehirde bulunan yüzlerce yıllık eski eserdir. Ancak Nebihanı Köprülerini korumakta Erzurum sınıfta kalmıştır. Köprülerden büyüğünün görüntüsü üzüntü vericidir. Köprü zamanın tahribatı ile yıkılmayıp, özellikle taşlarının söküldüğü anlaşılmaktadır. Bunu yapanlarında Erzurumlu olmaları mümkün değildir. İlgililer köprü tamamen yok olmadan tahribatı durdurmalı ve köprüyü restore etmelidir. Aksi halde kısa sürede üçü de yok olacaktır.

Erzurum Kültür ve Tarih Araştırmaları Paylaşım Platformu üyeleri bölgeyi ziyaret ederek kamuoyunun dikkatini köprülere çekmek istemiştir.

Bu köprüler arka arkaya üç adettir ve eski Erzurum-Pasinler yolunun 8 nci kilometresinde, Deveboynunda, Toparlak Köyü yakınlarındaki vadide, Toparlak Suyu üzerinde yer almaktadır.

Kitabeleri olmayan köprülerin 1876-1877 yıllarında yaptırıldığı sanılmaktadır.

Büyük köprü sekiz kemerli, ikinci köprü iki kemerli, küçük köprü ise tek kemerlidir.

"Erzurum Kültür ve Tarih Araştırmaları Paylaşım Platformu Üyeleri" köprünün hasarını inceliyor

Taşları Sökülen Hasarlı Bölge

ESKİ ERZURUM FOTOĞRAFLARI GRUBUNDAN, ERZURUM KÜLTÜR VE TARİH ARAŞTIRMALARI PAYLAŞIM PLATFORMU’na

2011-11-16T10:44:00.004+03:00

Erzurum’da toplanan “Eski Erzurum Fotoğrafları Grubu” Yönetim Kurulu faaliyetini daha ileri götürerek "ERZURUM KÜLTÜR VE TARİH ARAŞTIRMALARI PAYLAŞIM PLATFORMU”nu kurdu.

Web sitesi hazırlığı içerisinde olan platform ayrıca DİVİT KALEM ismini taşıyan ve üç ayda bir yayınlanacak bir dergi çıkaracak.

15 KASIM 2011 GÜNÜ SAAT 18.00-21.00 Saatleri Arası Eski Erzurum Fotoğrafları Grubu Bilge Seval Alakuştekin başkanlığında; Metin Diler, Naci Püskülcü, Muzaffer Taşyürek, Murat Ertaş, Murat Türker Tüfekçi, Neslihan Arzu Keteci, Nursen Seval, Demet Çizmeli, Arzu Oral, İbrahim Ata Seval katılımıyla, aşağıdaki gündem maddeleriyle toplandı ve şu kararlar alındı:

1- YENİ OLUŞUMUN İSMİ VE ÇALIŞMALARI

Oluşumun ismi" ERZURUM KÜLTÜR VE TARİH ARAŞTIRMALARI PAYLAŞIM PLATFORMU"dur. Kısa tanımı "ERKTAP" dır.

12 Mart tarihine kadar Yakutiye Belediye Başkanlığı sponsorluğunda;

a- Foto Fuat anısına kendi fotoğraflarından oluşan bir albüm çıkarılacaktır.

b- Eski Erzurum fotoğrafları ile bir Erzurum Ansiklopedisi hazırlanacaktır.

2- WEB SİTESİ

Yunus Emre Püskülcü tarafından hazırlanan web sitesi taslağı incelenerek beğenilmiş ve uygulamaya geçirilmesi kabul edilmiştir. Mevcut Ana Sayfa, Galeri ve Benim Sayfama ek olarak; Anılar, Tarih, Köşe Yazıları, Erzurum Folklor sayfalarının da oluşturulması için Yunus Emre Püskülcü ye istek yapılacaktır.

Siteye kopyalamalara karşılık kilit konacak, fotoğraf paylaşımı platformdan istenmek suretiyle yapılacaktır.

3- PLATFORM ÖRGÜTÜ;

Serpil Sürmeli, Vahdet Nafız Aksu, Erol Kürkçüoğlu Platforma Danışman olarak alınacak, Arzu Oral ise Ankara temsilcisi olacaktır. Nursen Seval fotoğraf editörü, Yunus Emre Püskülcü webmaster olarak görev yapacaktır.

4- GÖREV DAĞILIMI

11 Eylül 2011 tarihli belgedeki görevlendirmelere ek olarak;

Başkan: Bilge Seval Alakuştekin

Basın Yayın Kurulu: Demet Çizmeli, Neslihan Arzu Keteci, Murat Ertaş

Fotoğraf Kurulu: Nursen Seval, Murat Türker Tüfekçi

Folklor Kurulu: Naci Püskülcü, Ahmet Cinisli

Tarih Editörü: Muzaffer Taşyürek

Webmaster: Yunus Emre Püskülcü şeklinde görevlendirme yapılmıştır.

5- YAYIN ORGANI

Üç ayda bir "DİVİT KALEM" yayın organı olarak yayınlanacaktır.

MURAT ERTAŞ (1972----)

2011-11-13T13:07:00.001+03:00

1972’de Erzurum’da doğdu. İlk ve ortaöğrenimini Erzurum’da tamamladı. Atatürk Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi-Türk Dili ve Edebiyatı bölümünden mezun oldu. Yeni Türk Edebiyatı’ndan yüksek lisans yaptı. Yine Yeni Türk Edebiyatı’ndan doktoraya başladı. Ancak yoğun iş hayatından dolayı doktorasını tamamlayamadı. 1994’te özel öğretim kurumlarında öğretmenlik yapmaya başladı. 1999’da birkaç arkadaşıyla Erzurum’da “final dergisi dershaneleri”nin kuruculuğunu ve müdürlüğünü yaptı. Halen bu görevine devam etmektedir.

1994’ten 1999’a kadar aralıklı olarak yerel radyolarda kültür ve kitap programları hazırladı ve sundu.

1996’da Gümüşhane’nin yerel gazetelerinde köşe yazarlığına başladı. 2004’ten itibaren Yeni Ufuk, Erzurum ve Palandöken gazetelerinde köşe yazarlığı yaptı. 1990-1999 arasında şiirleri çeşitli dergi ve gazetelerde yayımlandı, ödüller aldı. İlk gençlik şiirlerini 1996’da “Şebnemler Düştü Deli Kanıma” adıyla kitaplaştırdı. Uzun bir müddet şiire ara verdi. 2008’den sonra yeniden şiir yazmaya başladı. 2008’de Birey yayınlarından “Necip Fazıl’da Tenkitler-Polemikler” adlı kitabı yayımlandı.

Erzurum Kalkınma Vakfı (ERVAK)’ın yönetim kurulu üyesi, Türkiye Yazarlar Birliği Erzurum Şubesi üyeliği olan Murat Ertaş halen Palandöken gazetesinde Erzurum kültür ve sanat sayfası “Divit Kalem”in editörlüğünü ve bu gazetede köşe yazarlığı yapmaktadır. Evli ve üç çocuk babasıdır.

Murat Ertaş şiirlerinden bir örnek;

BEN ERZURUMLUYUM SEVGİLİM

I-
Gözlerim cesurdur, suskundur dilim
Ben Erzurumluyum sevgilim..

Evet çatık kaşlıyım,
Biraz da dik başlı amma
Suskunluğum çocuk gibidir
Çekingenliğim çocuk…

Sitem etme öyle yanarım
Sılamın baharı sayarım seni.
Erzurum’da koyulmuştur baharın ismi,
Erzurum’dadır en cilvelisi..

Bana uzaktan bakma n’olur..
Ben ırak yolların hoyratıyım.
Varsa..Günâhımı toprağımda bulursun
Bir çıkabilsen yaylaya
Kalbimin coğrafyasına dalarsın
Bensizliğine ağıt yakarsın…

Ne kanım soğuktur,
Ne buzdan heykelim ne de yalçın granit..
Bir kez “merhaba” de yeter ki
O vakit sitem et, istersen git
Senindir gözlerim öfkende erit
Gölgende erit…

Dağ gibiyim!
Umutlarımı saklar dağlarım
Onlardır bana dağlayan gülmemeyi,
Leylayı sevmemeyi..

Bana türküsüz sevdalardan bahsetme
Gitme şiirimi okumadan
Kar yağmadan gitme!..
Başımı içime çekmiş gibiyim,
Ben Erzurumluyum sevgilim!..

II-
Oralı değilsin!
Oralı değilsin oralı..
Hiç böyle pırıl pırıl gördün mü
Yıldızları yıldız olalı,
Çözdün mü esrarını hayallerin, sessiz hecelerin
Ritmini rutubetsiz gecelerin
Bir bilsen kara mecnûn olduğunu güneşin.

Oralı değilsin sen, oralı!
Kalbine kârsız endişeler dolduralı…

Beni bir de Palandöken’den seyret!
Sensizliği sana kardelenler anlatsın.
Feveranımdan sarsılınca beyaz doruklar
Boğazıma çığ düşünce yankısından
Göç göç olacaktır ovalar
Bir şivan kopuyor sanırsın..
Ben kıyama kalkarım sen mahşeri anarsın
İşte!..işte o zaman beni hisset
Beni bir de Palandöken’den seyret!..

Ey bakışlarımda yükselen kartal!
Huma kuşu yükseklerden seslenir.
Ciğerimde serçeler eğleşir,
Al çiçeklerini yeniden devşir..

Sen ki beni elbet anlarsın
Bir gün aras gibi durulur
Çoruh gibi çağlarsın..
Uslanırsın bilirim deli gönül!
Ararsın ürkekliğimi
Yüreğin nakış nakış çözdüğünde yüreğimi..

Ey sıcak iklimlerin sancılı bebeği!
Ey türkülere isyan eden yâr!
Ey açmamış umutlarda toz olmuş çiçeğim!
Ey pişmanlık ilmiğinden eşiğime uzanmış kilim!
Ben ki Erzurumluyum sevgilim!

Türkiye Cumhuriyeti’nin Kurucusu, Gazi Mustafa Kemal ATATÜRK’ü, 73’üncü Ölüm Yıl Dönümünde Saygı, Şükran ve Rahmetle Anıyoruz.

2011-11-10T18:22:00.000+03:00

9 Kasım; Aziziye Destanının 134 üncü Yıl dönümü

2011-11-09T18:59:00.002+03:00

134 üncü Yıl dönümünde Aziziye'de Destan Yazanları Rahmetle ve Minnetle Anıyoruz. Ruhları Şad Olsun.

Kurban Bayramınız Eski Bayramlar Tadında Olsun Dostlarım

2011-11-05T11:28:00.000+03:00

1972 yılında düğünümüzü müteakip Erzurum’dan ayrılmış, arada bir uğramamıza rağmen hiçbir bayramda mukaddes beldede bulunamamıştık. Kayınpederim düğünümüzden önce vefat ettiğinden evin kurban dahil heriflik işleri ile, benden 5-6 yaş büyük olan rahmetli bacanağım ilgilenirdi.

Kayınvalidemin (Erzurum’da namı Paşadır) en büyük arzusu ise eşimin ve benimde bir kurban bayramında onlarla birlikte olmamızdı. Nihayet 11 yıl sonra 1983 yılında bunu başardık ve oğullarımız 11 yaşında olan M. Akif’imiz ve 5 yaşında olan Y. Emre’mizle birlikte eşimin baba ocağına Kurban Bayramı için arefe gününden geldik.

Kayınvalidem kurbanlığın köyden geldiğini ve kesecek zatın hazır olduğunu, benim yalnızca kesime nezaret edeceğimi söyledi. Kurbanlıkla tanıştırıldım kara gözlü, bakmaya kıyılamayacak kadar güzel genç bir düveydi.

Haneyi temsil onuruna erdiğim bir anda, elime yüzüme bulaştırmamak amacıyla işi sağlama almak isteyerek, kasabı görmek ve kesim saatini kesinleştirmek için adresini istediğimde ise;

-“Oğlum telaş etme Hacı …….. önce bizim kurbanı kesecek sonra kendi kurbanına geçecek.” cevabı aldım.

Muratpaşa Mahallesi Yazıcı Çeşme arkasındaki çıkmaz sokakta nihayet o an geldi. Benden en az 15 yaş daha büyük olan Hacı………. geldi. Bir hamlede koca kurbanlığı yere yıkıverdi. Vekalet alarak, şartları yerine getirdikten sonra kurbanlığı kesti. Tamamen hareketsiz kalıncaya kadar başında çömelmiş olarak bekledik ve hayvan artık hareket etmeyince kafasının kesim işlemini tamamlayarak;

-“Allah kabul etsin!” dedi ve doğruldu.

Ben çömelik o ayakta, önüne bağladığı peştemalına yapıştığımı hatırlıyorum.

-“Hacım gerisi?” diye hayretle sorduğumda;

-“Gerisini artık yaparsınız! Zor olanı hallettik.” diyerek uzaklaştı.

Telaş içerisinde; Erzincankapıda, Muratpaşa ve Dere Mahallelerinde kasap aramaya başladım, bir çoğu müsait değildi. Müsait olan birkaç kasapta boğazlanmış ve yarım kalmış kurbanlığı görünce bulaşmak istemedi. Ömründe bir horoz dahi kesmemiş olan ben; iki sabı oğlum ile onlarla ayni yaşta iki yeğenimin önünde başladım bocalamaya. Deriyi yüzerken deride kalan 250-300 gr et veya et üstünde bıraktığım 30-40 cm2 deri.

Bacanağım geldiğinde etler içeri taşınmıştı ama deri kimseye verilemeyecek haldeydi. Ha unutmadan en önemli ve dayanılmazı da yiyenlerin kulağımı çınlatmasına neden olan; balta ile parçalanırken etin içerisinde kalmış kıymık halindeki kemiklerdi.

Bu yaşanmış olaydan olsa gerek Kurban Bayramında bir daha nasip olmadı Erzurum’da olmak. Çömelerek yapılan yüzme ve parçalama sonucu ise mübalağasız tam bir ay oturup kalkamadım adale ağrılarından.

YÜKÜ YÜKLEDİM KEDİYE

2011-11-05T01:11:00.000+03:00

Yükü yükledim kediye,di le le le

Yara yolladım hediye

Ahbabımız Üftadiye,di le le le

(Bağlantı)

Yar gadan olayım Vanlı

Ben kölen olayım Vanlı

Vardım gittim odasına,di le le le

Mayil oldum edasına

Çok yalvardım anasına,di le le le

Bağlantı

Bahçede ayakta durmuş,di le le le

Müşevreyi dünden kurmuş

Sevdiğimi babam duymuş,di le le le

Bağlantı

Kaynak:Hulusi Seven

Derleyen:Nida Tüfekçi

Notaya Alan:Nida Tüfekçi

Yöre-Erzurum

YÜZÜNÜ SEVDİĞİM SEYRANA ÇIKMIŞ

2011-11-05T01:03:00.001+03:00

Yüzünü sevdiğim seyrana çıkmış

Salınıp gezdiğin yerler ah çeker

Çiçekler selamda boynunu eğmiş

Sallanır selviler güller ah çeker

Salınır seviler ömrüm güller ah çeker

Gözlerin kapatmış Kars'ı Sivas'ı

Edirne İstanbul zilfin pahası

Giyinmiş kuşanmış hasların hası

Giyinmiş yeşili allar ah çeker

Geyinmiş yeşili ömrüm allar ah çeker

Menendin bulunmaz gürcü revanda

Şam'ı Diyarbekir Haleb'i Van'da

Ağalar el pençe beyler divanda

Geda gibi nice canlar ah çeker

Geda gibi nice ömrüm canlar ah çeker

Kaynak:Kemal Kırmızı

Derleyen:Talip Özkan

Notaya Alan:Talip Özkan

Yöre-Erzurum

CEMALEDDİN SERVER REVNAKOĞLU (ERZURUMÎ) (1909-1968)

2011-10-03T14:01:00.002+03:00

Cemaleddin Server REVNAKOĞLU; Erzurum’da doğmayan dadaşlarımızdandır. 1909 yılında İstanbul’da doğdu. ilk öğrenimini ailesinden alarak, İstanbul Çandarlı Halil Paşa Numune Mektebini, Galatasaray Lisesini ve Güzel Sanatlar Akademisini bitirdi.

Çalışma hayatına gazetecilikle başlayan Cemaleddin Server Revnakoğlu’nun ilk yazısı 1929’da Milliyet gazetesinde yayınlandı. Uzun yazı hayatı boyunca Galatasaray, Uyanış-Servet-i Fünûn, Tarih-Coğrafya Dünyası, Din Tarihi Dünyası, İslâm Mecmuası, Kızılay, Yeşilay, İstanbul Belediyesi Mecmuası, Tarih Konuşuyor, Yenigün, Yeni Sabah, Vakit, Haber, Kurun, Son Dakika, Son Telgraf, Zaman ve Ramazan gibi dergi ve gazetelerde yazdı.

Tarih, edebiyat, tiyatro, tasavvuf, tasavvuf tarihi gibi birçok konular başta olmak üzere eski kültür tarihimizle ilgili yüzlerce yazı kaleme aldı. Askerliğini yapmak için geldiği Erzurum’da, Erzurum’la ilgili birçok araştırma ve inceleme yazıları yazdı. Erzurum folkloru ve tarihi üzerine yazdığı yazılar Erzurum’da yayınlanan Hürsöz, Yeni Doğu gazeteleriyle Erzurum Halkevi mecmuasında yayınlandı.

Yemen İllerinde Veysel Karanî (1959), Erzurumlu İbrahim Hakkı ve Marifetnâmesi (1966), Eski Sosyal Hayatımızda Tasavvuf ve Tarikat Kültürü (Derl. M. D. Bayın-İ. Dervişoğlu, 2003). Önemli eserleridir.

Cemaleddin Server REVNAKOĞLU 23 Eylül 1968 tarihinde İstanbul’da vefat etti.

Kaynak-Dünden Bugüne İstanbul Ansiklopedisi

ERZURUMLU EMRAH’IN MÜSTEZATI

2011-10-01T18:22:00.000+03:00

Ey...Aşkın ezeli âşıka ilhâm-ı Hüdâdır

Bir neşve - nümâdır

Tahkiyk gönül şehrine bir nûru ziyâdır

Minhâc-ı Hüdâdır

Amman amman amman aman amman

Yandım yandım yandım sana kurban

Öldüm öldüm öldüm sana hayran

Ey...Vaiz beni ta’n eyleme ki mescide gelmez

Râh-i Hakkı bilmez

Ben mûtekifim, kûşe-i meyhâne banadır

Mescidde sanadır

Amman amman amman aman amman

Yandım yandım yandım sana kurban

Öldüm öldüm öldüm sana hayran

Ey...Emrah kuru laf istemez ille hüner ister

Yani dürer ister

Hakgi (Hakk-gû) derece mânâda gerçi fukaradır

Amma şuarâdır

Amman amman amman aman amman

Yandım yandım yandım sana kurban

Öldüm öldüm öldüm sana hayran

Söz-Erzurumlu Emrah

Kaynak- Faruk Kaleli

Derleyen- Hulusi Seven

Notalayan- Faruk Kaleli

Yöre-ERZURUM

GÜNÜMÜZ TÜRKÇESİ İLE ANLAMI

( Ey sevgili ) Aşkın ; eskiden beri Âşık’a, Allah’ın bir ilhamıdır – bir sarhoşluk, neşe verir. Doğrusu, gönül şehrine giden Allah’ın nûrlu ( parıltılı ) ve ışıklı ( aydınlıklı ) bir yoludur.

Vâiz; sen beni mescide gelmez , Hak yolunu bilmez diyerek kınama ! – Ben ibadetle meşgulum ; meyhane köşesi ( tekke manasında, – bade içilen yer ) bana aittir, mescid de sana aittir.

Emrah; kuru, boş laf istemez, sadece hüner ( görmek ) ister; yani inci gibi sözler ister. Doğrusu, rütbe ( basamak ) mânâsında fukarayımdır ancak , güzel şiirler söyleyen bir şairimdir.

30 EYLÜL 1924; MUSTAFA KEMAL ATATÜRK HASANKALE DEPREMİ NEDENİ İLE ERZURUM’A GELDİ.

2011-09-30T06:52:00.000+03:00

3 Eylül 1924 tarihinde merkezi Hasankale olan, Hınıs, Horasan, Narman ve Erzurum’u da içine alan şiddetli bir deprem olmuş, ovadaki köylerde ve Hasankale merkezde büyük hasar oluşmuştu.

Eşi Latife Hanım ile birlikte Orta Karadeniz’de yurt gezisinde olan Mustafa Kemal gezisini yarıda bırakarak Erzurum’a yöneldi. Yanında Eşi Latife Hanımın dışında Hamdullah Suphi Tanrıöver, Kılıç Ali, Rauf Orbay, Cumhurbaşkanlığı Başkâtibi Tevfik Bey, Başyaver Rusuhi Bey, Muhafız Kıtalar Komutanı İsmail Hakkı Tekçe, Yaveri Muzaffer Bey ve Özel Kalemi Memduh Bey bulunmaktaydı. 30 Eylül 1924 tarihinde zorlu bir yolculuktan sonra deprem bölgesine ulaşıldı.

Bölge depremden kaynaklanan hasar dışında bütünüyle perişan durumda ve yokluk içerisinde idi. Bir çok yaralı olmasına rağmen hekim yok denecek kadar azdı. Halk ve hayvanları barınak sız kalmıştı.

37 gün burada kalan Mustafa Kemal, Ankara ile yürüttüğü ısrarlı ve kesin bir haberleşme ile yeteri kadar hekim ve hemşire atanmasını sağlayacak, zorlu bir kışın yaklaştığı bölgede konut ve barınak sorununu çözecek, Cumhurbaşkanı olarak her sıkıntının giderilmesi için bizzat ilgilenecekti.

Atatürk kendisinin ve Ülkenin en sıkıntılı ve yardıma ihtiyacı olduğu zaman yanında olan Erzurumluları yaşadıkları felaketi atlatmakta yalnız bırakmamıştı.

İHTİYARLIK !

2011-09-22T10:53:00.000+03:00

400 sene önce bu günküne çok yakın dünya haritasını çizen büyük coğrafyacı Piri Reis; 80 yaşlarında Dünya Denizlerini arşınlıyordu.

Kristof Kolomb Amerika'yı keşfe çıktığı ilk yolculuğunda 50 yaşını çoktan aşmış durumdaydı.

Pasteur kuduz aşısını bulduğunda 60 yaşındaydı.

Mimar Sinan, Süleymaniye camisini bitirdiğinde 70 yaşını geçmişti. Selimiye camisini tamamladığında ise 86 olmuştu.

Galileo, ayın günlük ve aylık çizimlerini yaparken 73 yaşındaydı.

Charlie Chaplin, 76 yaşında film yönetmenliği yaparak hala işinin başındaydı.

Alvarlı Hâce Muhammed Lütfi Efe; bugün huşu içinde dinlediğimiz ve okuduğumuz ölümsüz eserlerini ürettiğinde çoktan 80 li yaşlarındaydı.

Goethe, en büyük eseri Faust'u ölümünden bir yıl önce, yani 82 yaşında bitirmişti.

Nobel ödüllü Alman doktor Albert Schweitzer 88 yaşına rağmen Afrika hastanelerinde durmaksızın çalışarak ameliyat yapıyordu.

Ressam Titian 98 yaşında; "Lepanto Savaşı" adlı ünlü tablosunu tamamladı.

74 yaşında bir suikasta kurban giden Kanuni Sultan Süleyman’ın ünlü sadrazamı Sokullu Mehmet Paşa öldürüldüğü ana kadar seferden sefere koşmaya devam etti.

İngiltere’nin en ünlü başbakanı Sir Winston Churchill son kez görevi bıraktığında yaşı 81'di.

Gençlik hayatın belli bir çağı ile ilgili değildir. İnsan: kendine olan güveni, ümitleri ve cesareti derecesinde genç; şüphesi, ümitsizliği ve korkuları derecesinde yaşlıdır. Hiç kimse fazla yaşamış olmakla ihtiyarlamaz. İnsanları ihtiyarlatan, ideallerinin kaybolmasıdır. Lütfen yaşınız ne olursa olsun idealleriniz yok olmasın!

CUMHURİYET DÖNEMİ VALİLERİ

2011-09-16T23:47:00.001+03:00

Fevzi DALDAL

1928-1931

İbrahim Etem AYKUT

1935-1936

Haşim İŞCAN

1936-1940

Burhanettin TEKEL

1940-1941

Nuri ATAY

1942-1943

Haluk Nihat PEPEYİ

1943-1945

Cemal DİNÇ

1945-1950

Nihat ŞENMAN

1950-1951

Cemal GÖKTAN
1951-1954

Mehmet Hilmi İNCESULU
1954-1955

Niyazi AKI
1955-1957

Nurettin AYNUKSA
1957-1960

Kamuran ÇUHRUK
1960-1961

Fahrettin AKKUTLU
1961-1962

Hüseyin MEYDANOĞLU
1962-1964

Enver SAATCIGİL
1964-1965

Ali AKSEVEN
1965-1966

Ali AKARSU
1966-1968

Mustafa UYGUR
1968-1970

Necmettin KARADUMAN
1970-1975

Sadri TURAN
1975-1978

Hayri KOZAKCIOĞLU
1978-1978

A.Zihni AKIN
1978-1979

Cahit BAYAR
1979-1981

Nihat BAŞTAK
1981-1983

Fevzi YETKİNER
1983-1985

Recep Birsin ÖZEN
1985-1989

Emrullah ZEYBEK
1989-1991

Gökhan AYDINER
1991-1992

Mehmet Kemal AĞAR
1992-1993

Oğuz BERBEROĞLU
1993-1996

Ahmet KAYHAN
1996-1999

Osman Derya KADIOĞLU
1999-2003

Mustafa MALAY
2003-2004

Celalettin GÜVENÇ
2004-2008

Sami BULUT
2008-2009

Sebahattin ÖZTÜRK
2009-

CUMHURİYET DÖNEMİ BELEDİYE BAŞKANLARI

2011-09-16T23:34:00.003+03:00

Dr. Şerif Bey

1920-1924

Nafiz BEY

1924-1927

Zakir BEY

1927-1930

Seyfullah BEY

1930-1933

Durak SAKARYA

1933-1935

Salim ALTUĞ

1935-1938

Şevket ARI

1938-1940

Mesut ÇANKAYA

1940-1943

Kazım YURDALAN

1943-1950

Şevket ARI

1950-1951

Lütfü YALIM

1951-1953

Samih KORUKÇU

1953-1955

Edip SOMUNOĞLU

1955-1960

Hilmi NALBANTOĞLU

1964-1968

Selahattin OZAN

1968-1973

Orhan ŞERİFSOY

1973-1977

Nihat KİTAPÇI

1977-1984

Necati GÜLLÜLÜ

1984-1989

Mehmet Ali ÜNAL

1989-1994

Ersan GEMALMAZ

1994-1999

Mahmut UYKUSUZ

1999-2004

Ahmet Küçükler

2004-

GÜLŞEN-İ AŞKA VARALI

2011-09-14T23:05:00.001+03:00

Gülşen-i aşka varalı

Kolum kanadım yaralı

Melhem etmezse yaralı

Ah acep ben nidem nidem

Gülün etrafın almış har

Nakıl gülün dibinde mar

İmdat etmezse bana yar

Ah acep ben nidem nidem

Divanelerden biriyem

Ne mürdiyem ne deliyem

Yoldaşlarımdan geriyem

Ah acep ben nidem nidem

Rüştü uyan vakt-i seher

Bad-ı hezan durmaz eser

Fırsat da mı gelip geçer

Ah acep ben nidem nidem

Derleyen: Lütfü Ortakale

Kaynak: Hafız Suat Çemlek

Nota: Lütfü Ortakale

Yöre: Erzurum

ZELİHA FAİKA ÜNLÜER (1894-1981)

2011-09-08T12:34:00.000+03:00

Öğretmenlik hayatı (40 yıl) Erzurum’a hizmetle geçen büyük eğitimci; Zeliha Faika ÜNLÜER, 3 Şubat 1894’te Şumnu Kadısı Numan Sabit Efendi’nin kızı olarak o dönem Osmanlı İmparatorluğu toprakları içerisinde olan Şumnu'da doğdu. Zeliha 5 yaşında iken, 1899 yılında aile İstanbul’a göç etti ve Sultanahmet’te Cankurtaran semtine yerleşti.

Zeliha Faika ÜNLÜER; Sırasıyla Sultanahmet İnas Rüştiyesinden (Ortaokul) 1 Eylül 1906 tarihinde Pekiyi derecesi ile ve Sultanahmet Dârülmuallimât’ından (ilk ve orta öğretim kız mekteplerine kadın öğretmen yetiştirmek için kız öğretmen okulu) 25 Ağustos 1909 tarihinde Pekiyi ile mezun oldu. Dârülmuallimât’a kadar Zeliha olarak çağrılan Zeliha Faika ÜNLÜER’e; bu okulda matematik dersinde gösterdiği üstün başarı nedeni ile matematik öğretmeni tarafından "Faika" ("üstün, seçkin, ileri" anlamında) adı verildi. Artık, Zeliha, daha çok da Faika adıyla anılmaya başladı.

Zeliha Faika ÜNLÜER, aldığı öğretmenlik diploması ile ideali olan öğretmenliğe girme hakkını kazanmıştı. Maarif Nazırlığı o yıllardaki bir uygulama ile, mezuniyet derecesi Pekiyi olan Darülmuallimat mezunlarını, kız okullarına Müdür olarak atanmaktaydılar, ancak, Faika Hanımın Darülmuallimatı bitirdiği sırada atanabileceği boş bir okul müdürlüğü yoktu. Okul birinciliğinden dolayı hakkı olan, " Müdür lük" kadrosunu alabilmek için iki yıldan fazla kadro boşalmasını bekledi. Sonunda, ayni anda Erzurum ve Amasya’da birer kadro açılınca, Faika Hanım Erzurum'u tercih etti ve 18 Mayıs 1912'de Erzurum Kız İlk Mektebi Başöğretmeni olarak meslek ve Erzurum hayatı başlayarak, babası ve annesi ile beraber Erzurum'a yerleştiler.

I. Dünya Savaşının başlarında Erzurum'un Ruslar tarafından işgali üzerine, Faika Hanım, ailesiyle birlikte Ocak 1915'te Sivas'a göç etti ve orada, Erzurum Kız İlk Mektebi Başöğretmeni unvanını koruyarak, Sivas Kız İlk Mektebi ile Darüleytam (Yetimler Yurdu) Başöğretmenliğine atandı. Sivas’taki muhacirliği esnasında tanıştığı, Erzurumlu Topçu Yüzbaşı İsmail Hakkı Beyle (1886-1970) evlendi.

Zeliha Faika ÜNLÜER, Erzurum'un kurtuluşundan sonra, 22 Ekim 1918'de Erzurum’a dönerek eski görevine devam etti.

Faika Ünlüer, 40 yıl süren öğretmenliğinin hemen hemen tamamını Erzurum'da ve aynı okulda geçirdi: Okulu, 1927'lerde Merkez İsmet Paşa İlk Mektebi adını aldı. Pek çok öğrenci yetiştirdi. 24 Ekim 1952 tarihinde kendi isteği ile emekliye ayrıldı ve İstanbul'a yerleşti. 18 Ağustos 1981'de hayata gözlerini yumdu.

Kaynak-http://yayim.meb.gov.tr/dergiler

15 Mayıs 1929 Faika Zeliha Ünlüer Erzurum İsmet Paşa İlkmektebinde oluşturulan bir Halk Dershanesinde yetişkinlere ders verirken. Ortada ayakta, beyaz yakalı Başöğretmen Faika Zeliha Ünlüer

27 AĞUSTOS 1919 MUSTAFA KEMAL ERZURUM'UN HEMŞEHRİSİ OLDU

2011-08-27T00:55:00.000+03:00

Atatürk kendisine teklif edilen Erzurum hemşeriliğini kabul ettiğini bildiren mektubu Erzurum’a bugün ulaştı.

Ulu Önder mektubunda:

"Tarihî olan Erzurum'un, bu erler yatağının hemşehrileri arasında bulunmak âcizleri için en büyük saadettir."

Diyerek teklifi kabul ettiğini bildirdi.

KADİR GECENİZ KUTLU OLSUN

2011-08-27T00:17:00.000+03:00

CANERHAN TİPİ (1946----)

2011-08-25T15:03:00.000+03:00

Canerhan Tipi; Ferik Mehmet Ali Paşanın torunu, Şeref Tipi’nin büyük oğludur. 1946 yılında İstanbul’da doğan Canerhan Tipi, 1972 yılında ODTÜ’den Makine Yüksek Mühendisi olarak mezun olmuştur.

Ankara, İstanbul, İzmir’de özel sektör kuruluşlarında Genel Müdürlük görevlerinde, Atatürk Barajı İnşaatı Müteahhit firmasında Grup yöneticiliğinde bulunan Canerhan Tipi, halen emekli olup İzmir’de ikamet etmektedir.

Babası Şeref Tipi’nin; Kuleli ve Işıklar Askeri Liselerinde yaşadıklarını anlattığı “Kuleli 1919” kitabı ile yine babasının, 1860- 1918 yılları arasında Erzurum, İstanbul, Libya, Almanya ve Moskova’da geçen aile anıları ve ülke gerçeklerinin yer aldığı anı romanı “Pışıbba” Canerhan Tipi tarafından yayına hazırlamış ve yayınlamıştır.

ŞEREF TİPİ (1904-1998):

2011-08-25T14:46:00.002+03:00

Mehmet Ali Paşa ile Habib Baba’nın torunu, Safiyye Hanımın ortanca oğulları olarak 1904 yılında Şehzadebaşı’nda doğmuştur. 1919 yılında Kuleli’ye başlamış, 1924 yılında Bursa Işıklar’ı bitirmiş 1926 yılında Harbiye’den süvari teğmeni olarak mezun olmuştur.

Çeşitli kıta ve şehirlerde görev yaptıktan sonra, 1952 yılında, binbaşı rütbesindeyken kendi isteğiyle emekliye ayrılarak Kadıköy’e yerleşmiştir. Kadıköy Kız Lisesi ve Kadıköy Maarif Kolejinde edebiyat öğretmenliği yapmıştır.

Çok sayıda eser bırakmış olan Şeref Tipi’nin basılı eserleri; Bir kurtuluş savaşı destanı olan manzum romanı “Sevgi ve Toprak” ı 1952 yılında; Şiirlerini kaleme aldığı “Kışladaki Yıllar” 1953’te; 1860- 1918 yılları arasında Erzurum, İstanbul, Libya, Almanya ve Moskova’da geçen aile anıları ve ülke gerçeklerinin yer aldığı anı romanı “Pışıbba” 2005’te yayınlanır.

GÖRES

Altın derler elim sürmem o yana,
Sensin benim baha tutmaz değerim.
Sevgi derler yadırgarım o sözü,
Adın geçer gönlüm yere yayarım.

Kırılmışım bulamazlar ekimi,
Ağır çeker tartamazlar yükümü.
El’e dağım, sana yaprak dökümü,
Çocuk olur her sözüne uyarım.

Ay’a çevril ben görürüm yüzünü,
Dök sulara ki içeyim sızını.
Ara yele bırak gelsin sözünü,
Dediklerin bir bir ondan duyarım.

Şeref Tipi

Kaynak-Canerhan Tipi

Mehmet Ali Paşa (1860-1926)

2011-08-25T14:29:00.001+03:00

1860 yılında Erzurum’da doğmuştur. Öğrenimine Kırkçeşme Askeri Rüştiyesini takiben Erzincan Askeri İdadisinde devam etmiş, 1881 yılında İstanbul Harbiye’sini bitirerek teğmen çıkmıştır. İlk stajını Davutpaşa Kışlasında tamamlamış bilahare Trablusgarb’a gönderilmiştir. Daha sonra Ordu emriyle Almanya’nın Metz kentine 4 yıl sürekli bir eğitime gönderilmiş ve Alman ordusunda görev yapmış, rütbe almıştır. Yurda dönüşün de Ertuğrul Alayında, Harbiye’de öğretmenlik ve eğitmenlik yapmış, ordunun ıslahı yönünde çalışmalarda bulunmuştur. Bu çalışmaları sonucunda Mirliva ve Ferik rütbelerine yükselmiş ve Abdülhamit Han tarafından fahri yaverliği ile onurlandırılmıştır.

II: Meşrutiyeti takiben VI. Ordu Süvari Tümen Kumandanlığı göreviyle Bağdat’a tayin edilmiştir. Abdülhamit'in hallini müteakip bu görevden emekli edilmiştir. Askerlik görevi süresince yayınladığı bazıları halen Genelkurmay Kütüphanesinde bulunan kitapları şunlardır.

Usulü teksiri fereş (At soyunun yetiştirimi)
Hayvan Sergisi
Alman Süvari Talimnameleri Tercümesi
Süvari sınıfının talim ve terbiye ve sevkü idaresi
Avusturya Ordusunda tahriratı fenniye (Fenni temizlik)
Dersaadet Sahrınçları

Mehmet Ali Paşa Emekli olduktan sonra kendisinin ve eşinin memleketi olan Erzurum’a yerleşmiş, eşinin babası Şeyh Ahmet Efendinin ölümü üzerine, şeyhin erkek evladı olmadığından Habib Baba dergâhı şeyhliğini üstlenmiştir. Ve bu görevini ailece 1917 yılında Moskova’da mecburi iskâna tabi tutulmak üzere götürülene kadar yürütmüştür. 1918 yılında yurda dönen aile İstanbul Süleymaniye’ye yerleşmiş, zor şartlar altında yaşamış ve Paşa 1926 vefat etmiş, Edirnekapı’ya gömülmüştür.

Kaynak-Canerhan Tipi

İBRAHİMHAKKIZADE HACI İ.FEHİM EFENDİ ( 1858-1933)

2011-08-22T15:18:00.000+03:00

Erzurumlu İbrahim Hakkı Hz.nin 4. kuşak torunlarından Hacı İ.Fehim Efendi (1858-1933), iyi bir eğitim almıştır. Sürekli okuyan Fehim Efendi, dedesi İbrahim Hakkı’nın eserlerinin bir şerhi gibidir, bunlar hakkında derin bir yetki ve anlayışla konuştuğu anlatılır (Kyn: Erzurumlu İbrahim Hakkı- Mesih İbrahimhakkıoğlu /1973- İst. Gül Matbaası)

Hacı Fehim Efendi, Pasinler Şeriye Mahkemesi ve Erzurum Meclis-i Umumisi üyeliklerinde bulunan, Erzurum’un yakın tarihinde yeri olan bir zattır. İşgalde göç etmeyen ancak evini, yakılıp yıkılan Pasinler’den Erzurum’a taşıyan Fehim Efendi, vaazlarında halka zarar görmemeleri için sürekli itidal tavsiye ederken, işgalcilere de yeri geldiğinde can korkusuna düşmeden derslerini verir. Vaaz verdiği camiye, bir Cuma namazı sırasında, avanesiyle ve baskın yaparcasına çizmeleriyle dalan Rus kumandana, “Mabede giriyorsunuz!” diye otoriter bir tarzla seslendiği, geri dönüp çizmelerini çıkarmalarını istediği, işgalcilerin de saygı gösterip dediğini yaptıkları cemaat içinde olup o günleri yaşayanlarca nakledilir.

İ.Fehim Efendi, I. Dünya Savaşı’nın yıkıcı sonuçlarına karşı Erzurum’dan yükselen haykırışın ön saflarındadır. Merkezi İstanbul’da olan Vilayeti Şarkiye Müdafaa-i Hukuku Milliye Cemiyetinin ilk toplantısına başkanlık yapar. O gün bir hatıra fotoğrafı çekilir. Cemiyetin İstanbul’daki merkezinden izin aldıktan sonra memleketi Erzurum’a giderek şubesini kuran eski milletvekillerinden Cevat Dursunoğlu, “Milli Mücadelede Erzurum s.34 ” adlı kitabında fotoğrafın çekildiği günden şöyle bahseder: “ Formalitenin bitmesini beklemeden cemiyet 6.3.1335 (1919)’ de eski Asar-ı Terakki Mektebinde ilk toplantısını yaptı. Reisliğe Marifetname müellifi İbrahim Hakkı torunlarından Hacı Fehim Efendiyi, muhasipliğe Süleyman beyi ve katipliğe de beni seçti…”

Savaşa bir de evlat veren [Feyyaz Efendi ( 1893-1919)] 12 çocuk babası Hacı İ.Fehim Efendi, 1933 yılında Erzurum’da vefat eder. Kabri, Hasankale’de aile mezarlığındadır.

Kaynak- Zeynep İbrahimhakkıoğlu

İBRAHİMHAKKIZADE M. FEYYAZ EFENDİ ( 1893-1919)

2011-08-22T15:12:00.002+03:00

Marifetname müellifi Erzurumlu İbrahim Hakkı Efendi’nin 5. kuşaktan torunu ve Hacı İ.Fehim Efendinin oğlu M.Feyyaz Efendi, 1893’de Hasankale’de doğar. Erzurum Öğretmen Okulu son sınıftayken I. Dünya savaşı patlak verir. 1915’de okuldan, Erzincan yedek subay okuluna alınır. 18 Ocak 1916’da Muş cephesine gönderilir. Sert iklim şartları ve gıdasızlık yüzünden (Tifüs) hastalanır. Çatışmalar sürmektedir. Tabur doktorunun raporu ile Bitlis'te hastaneye yatırılır.

19 Şubat 1916’da Bitlis işgal edilir. 5 Mart 1916’da esir alınanlar arasındadır. Rusya’nın kuzeyinde Kosturma şehrine esir kampına gönderilir. Feyyaz efendi, savaş boyunca ve hep hasta geçen esaret günlerinde günlük tutar. 1918 Ağustosunda İstanbul'a gemi ile çıkan subaylar arasındadır ancak ümitsiz hastadır. Hastalığı Vereme dönüşmüştür.

Evine (Hasankale’ye) dönmeye çalışır ama ancak Ankara’daki yakınlarının yanına kadar gelebilir. 25 Haziran 1919’da, 26 yaşında vefat eder. Kabri, Ulus’ta Mevlevi Dergahı Türbesindeki makbere-i mahsusadadır.

Feyyaz Efendi’nin acıklı hikayesini içeren günlükleri ailesine teslim edilen özel eşyaları arasındadır. Günlükteki bir şiiri Ermeni besteci Kemani Serkis Efendi’nin bestesiyle ölümsüzleşir:

“ Ağla ey dil ağla şimdi halime, Perde-i zulmet çekildi istikbalime…”

Kaynak- Zeynep İbrahimhakkıoğlu

M.ŞAKİR İBRAHİMHAKKIOĞLU (1908- 1958)

2011-08-22T15:08:00.000+03:00

Marifetname müellifi İbrahim Hakkı Hz.lerinin 5. kuşaktan torunu ve İ. Halim Efendi’nin oğlu M.Şakir Bey, 1908 Hasankale doğumludur.

I. Dünya Savaşı’nın sancılı yıllarına denk gelen çocukluğunda işgali ve göçü yaşamıştır.

Yatılı okuduğu Bursa Işıklar Askeri Lisesinden sonra Ankara Üniv.Hukuk Fakültesinde eğitimine devam etmiştir. Yurdun çeşitli yerlerinde hakimlik yapan Şakir Bey, 1950 öncesi Adalet Bakanlığı üst düzey bürokratlarındandır ve Ankara’ya okumaya giden Erzurumlu gençlerin hamisi olmuştur.

8. dönem CHP Erzurum Milletvekili olarak TBMM’ ne de giren Şakir İbrahimhakkıoğlu, avukatlık yaptığı Ankara’da 50 yaşında vefat etmiştir. Kabri, Cebeci Asri mezarlığındadır.

Kaynak-Zeynep İbrahimhakkıoğlu

M.HAKKI İBRAHİMHAKKIOĞLU (1908 - 1990)

2011-08-22T15:06:00.000+03:00

Marifetname müellifi İbrahim Hakkı Hz.lerinin 5. kuşaktan torunu ve Hacı İ.Fehim Efendinin oğullarından M.Hakkı İbrahimhakkıoğlu, ilköğretmen okulu mezunu ve ailenin güzel sanatlara, edebiyata meyletmiş, seyahati seven bir ferdidir. Uzun yıllar boyunca memuriyetini şehirden şehire isteyerek tayinle geçirmesi de bu yüzdendir.

Emekli olduktan sonra Üsküdar’a yerleşmiştir. İyi bir hattattır. İlerlemiş yaşına rağmen bir süre de Süleymaniye Külliyesinde eski Türkçe ve Arapça kitap tasnif ve onarımında özenli bir çalışma sergilemiştir.

Şiir ve gazellerini kendine has uslubu ve güzel, gür sesiyle seslendirirken dinleyenlerini içsel bir yolculuğa çıkaran M.Hakkı Bey’in Siirt’in Tillo ilçesinde okuduğu bir sabah ezanıyla büyük küçük bütün Tilloluları nasıl uykularından alıp sokağa döktüğü yine Tillolularca anlatılır.

Hayata herkesten farklı bakan, hak aşığı M.Hakkı Bey, çağının dervişidir. 1990 yılında 82 yaşında vefat eden M.Hakkı Bey’in kabri Üsküdar Karacaahmet Mezarlığındadır.

Kaynak- Zeynep İbrahimhakkıoğlu

M.VELİ İBRAHİMHAKKIOĞLU (1915-1958)

2011-08-22T15:02:00.000+03:00

Marifetname müellifi İbrahimhakkı Hazretlerinin 5. kuşaktan torunlarından ve İ.Halim Efendi’nin en küçük çocuğu olan M.Veli Bey, 1915’ te işgal yüzünden göç edilen Malatya’da doğar, aynı yıl babası İ.Halim Efendi vefat eder ( Kabri Kayseri Pınarbaşı’ndadır).

1918’de Hasankale’ye dönülür ve ilkokula kendi kasabasında başlar. Erzurum Lisesi’nin yatılı öğrencilerinden M.Veli Bey daha sonra Ankara Hukuk Fakültesini bitirir ve kısa süren ömrüne hakimlik, savcılık, avukatlık mesleklerini sığdırır.

Özel notlarını eski Türkçe ile tutar. Ülke meseleleri ile yakından ilgilidir. Osman Bölükbaşı ile CKMP’de siyaset yapar. Avukatlık yaptığı Erzurum’un çok sevilen bir siması olur. Misafirperverliği, yardım severliği ve neşesi ile gönüller fetheder.

Tedavi için gittiği İstanbul’da 1958’de 43 yaşında vefat eder. Kabri Feriköy mezarlığındadır.

Kaynak-Zeynep İbrahimhakkıoğlu

İBRAHİMHAKKIZADE ZEKİ ÇAVUŞOĞLU (1920-2005)

2011-08-22T14:58:00.000+03:00

Anne tarafından Marifetname müellifi İbrahimhakkı Hz.lerinin 6. kuşaktan torunu Zeki Çavuşoğlu, 1920 Erzurum doğumludur.

İstanbul Hukuk Fakültesi mezunu olan ve Erzurum

dahil bir çok yerde hakimlik, İstanbul’da da noterlik yapan Çavuşoğlu, aynı zamanda felsefe ile ilgilenen bir gönül adamıdır.

9. dönem DP Erzurum milletvekili olarak TBMM’de

bulunmuş, 85 yaşında İstanbul’da vefat etmiştir.

Kaynak-Zeynep İbrahimhakkıoğlu

Selami KARA (1954-2011)

2011-08-16T15:26:00.000+03:00

Selami KARA ; 1954 yılında Erzurum'da doğdu. Erzurum Ticaret Lisesinden mezun olarak 1976 yılında Milli Eğitim Müdürlüğünde memur olarak göreve başladı. 1982 yılında İstanbul Milli Eğitim Müdürlüğü’ne tayin oldu.

Milli Eğitim Müdürlüğündeki görevi devam ederken; TRT Erzurum Radyosu’nda amatör sanatçı olarak başladığı türkü hayatı, 1986 yılında daha sonra memur olarak atandığı TRT İstanbul Radyosu’nda devam etti.

2009 yılında TRT İstanbul Radyosu Arşiv ve Çoğaltma Müdürü ile mahalli halk müziği sanatçısı iken emekli olan Selami KARA 13 Ağustos 2011 tarihinde İstanbul’da vefat etti.

MUAMMER ÖZKAVCI (1934-2009)

2011-08-16T15:23:00.002+03:00

Muammer Özkavcı 1934 yılında Erzurum’da doğdu. Eğitimini Erzurum’da yaparak Erzurum Lisesinden mezun oldu.

Daha İlkokul çağlarında müzik yeteneğini belli ederek okul müsamerelerinin vazgeçilmez THM koro ve solo solisti olan Muammer Özkavcı, 1954 yılında Erzurum Halk Oyunları ve Türküleri Derneğine girerek dernek bünyesinde eğitim ve müzik çalışmalarına devam etti.

1960 yılından sonra kurulan ”Doğudan Sesler Korosunda” görev alan Muammer Özkavcı,1967 yılında TRT Erzurum Radyosu Türk Halk Müziği Topluluğuna Bağlama sanatçısı olarak girdi.

TRT sanatçılığından 1999 yılında emekli olan Muammer Özkavcı; saz sanatçılığının yanı sıra koro şefliği yaparak THM koroları yönetmiş ve , Erzurum Halk Oyunları ve Türküleri Derneğinde bar oynamış yurt içi ve yurt dışında birçok gösteride Erzurum’u temsil etmiştir.

Futbolculuğu da olan Muammer Özkavcı Erzurumspor kadrosunda futbol oynamış, kulüp yönetiminde, bulunmuş ve Erzurum Spor Kulüp Başkanlığı ile Bölge Hakem Komitesi Başkanlığı ve THKM İcra-Denetim Kurulu üyeliği yapmıştır.

MUHARREM AKKUŞ (1940----)

2011-08-16T15:16:00.002+03:00

3 Mart 1940 tarihinde Erzurum’un Aşkale İlçesi’nin Ocaklı köyünde doğdu. Sekiz yaşında iken babasının kararıyla Erzurum’a yerleşen sanatçı, ilkokulu Palandöken İlkokulu’nda okudu. Eğitimine ara vererek 1952 yılında terzi çıraklığına başlayarak, 1960 yılında kalfa oldu.

Müzik çalışmaları 1955 yılında başladı. Erzurum Halk Oyunları ve Türküleri Derneği’ne arkadaşlarının teşvikiyle gitti. Bu dernekte bir ara Erzurum barlarını oynadı ve daha sonra koro çalışmalarına katıldı. İlk ciddi sınavını derneğin bir konserinde okuduğu iki türküyle verdi. Hayatını değiştiren o geceden sonra sanatçılığa karşı olduğu babası fikrini değiştirmiş ve oğluna destek olmuştur. Muharrem Akkuş, bu başarısından ve gördüğü ilgiden ötürü işe daha bir şevkle sarıldı. Birçok sanatçıyı radyodan ve plaklarından dinleyerek repertuarını genişletti.

1960 yılından itibaren, Erzurum Radyosunda kurulan Türk Halk Müziği Korosuna ses sanatçısı olarak alındı. 1963 yılının Şubat ayında askerlik görevini tamamlayarak dönen Muharrem Akkuş, radyodaki görevine döndü ve aynı zamanda Taşmağazaların arkasında, kale dibinde kendisine ait terzi dükkanını açtı.

Kumaş almak için sık sık İstanbul’a giden Muharrem Akkuş; Nida Tüfekçi ve Neriman Tüfekçi ile tanıştı ve onların teşviki ile dört türkülük deneme bandı yaptı. Aldığı teklif üzerine 1965 yılının ocak Erzurum Radyosu’ndan ayrılarak İstanbul Radyosuna geçti ve terzi dükkanını da kapatarak İstanbul’a yerleşti.

İstanbul Belediyesi Konservatuarında da Türk Halk Müziği İcra Heyetine alındı ve dört yıl süreyle görev yaptı. konservatuarda ; Münir Nurettin, Ahmet Kutsi Tecer, Halil Bedii Yönetken ve Kemal Gürses, Süheyla Altmışdört, Muzaffer Birtan, Adnan Atamanve Yücel Pasmakçı ile tanıştı, onlarla yakın çalışmalar yaptı.

1975 yılında Ankara Radyosuna geçen Muharrem Akkuş 1980 yılına kadar burada kalarak tekrar İstanbul’a döndü. 1999 yılında emekliye ayrıldı. Emekli olduktan sonra Alanya’ya yerleşen Muharrem Akkuş, bulunduğu her yörede Türk Halk Müziğine gönül veren gençlerin yetişmesinde katkıları oldu.

Ses sanatçılığının yanında, derlemeleri ve kaynak kişiliği ile adını duyuran muharrem Akkuş; Almanya, Hollanda ve İsveç’te ülkemizi temsil etti. Erzurum THM repertuvarına 21 adet türkü kazandırdı.

İhsan ERTUGAY (1914-1974)

2011-08-16T15:09:00.000+03:00

İhsan Ertugay 1914 yılında Erzurum’da doğdu. Askerden sonra Erzurum PTT Müdürlüğünde muhabere memuru olarak göreve başladı. 1971 yılında Şehirlerarası muhabere şefi iken emekli oldu.

İhsan Ertugay Erzurum’da Halk Türküleri ve Halk Oyunlarının gelişmesinde ve yeni nesillere aktarılmasında akla gelen isimlerin önemlilerindendir. Halkevlerinin kapatılmasından sonra Erzurum halk oyunlarının Erzurum halk türkülerinin ve Erzurum Kültürünün yaşatılması için büyük çaba harcamıştır.

Erzurum Halk Türküleri ve Halk Oyunları Deneğinin kuruluş anından itibaren yönetiminde görev yapan İhsan Ertugay ayni zamanda erkek bar ekiplerinin eğitmenliğini yapmıştır.

1949 yılında İhsan Ertugay’ın çalıştırdığı ve kendisinin de yer aldığı Erzurum Bar Ekibi; İhsan Taftalı, Nimet Gezmiş, Nihal Demir ve Şeref Uludağ ile Venedik’te dünya birincisi oldular.

1974 yılında Erzurum’dan ayrılarak İstanbul’a göç eden İhsan Ertugay orada hayatını kaybetti.

CAHİT SEVAL (1930-1988)

2011-08-16T15:00:00.000+03:00

Fuat Seval ile birlikte Erzurum tarih ve coğrafyasını belgeleyen Cahit Seval; 1930 yılında Erzurum'un Kuloğlu mahallesinde doğdu. 1938 yılında 7-8 yaşlarında amcası Fuat SEVAL'in “Foto Fuat” adlı stüdyosunda çırak olarak çalışmaya ve amcasının çabası ile fotoğrafçılık mesleğini öğrenmeye başladı.

1950 yılında askere giden Cahit Seval dönüşünde 1952 yılında evlendi. 1960 yılına kadar “Foto Fuat’ta” amcası ile çalışmalarını sürdürdü, 1960 yılında ise Erzurum Atatürk Üniversitesi'nde fotoğrafçı olarak göreve başladı.

1970'li yıllarda üniversitede renkli laboratuvar kuran Cahit Seval renkli film çekiminin yaygın olmadığı, zor ve masraflı olduğu dönemde; yurt dışından getirttiği yaprak boyalarla ve kendi geliştirdiği bir teknikle, siyah beyaz resimleri fırça ile renklendirmeye başladı. Bu renklendirilmiş fotoğraflar Atatürk Üniversitesi arşivlerinde mevcuttur.

Cahit Seval 1978 yılında eski hükümet konağının hemen yakınında mahiyetindeki çalışanıyla foto BELLA adlı bir stüdyo açtı fakat 3 yıl sonra amcası Fuat SEVAL 'den aldığı eğitim, alışkanlık ve iş ahlakı sebebi ile istediği gibi yürümediği için ortağına devrederek ayrıldı.

Cahit Seval 22 Eylül 1988 tarihinde verimli ve genç bir yaşta vefat etti. Atatürk Üniversitesi meclisi toplanarak üniversitedeki stüdyosuna “Cahit Seval Fotoğraf Atölyesi” ismini verdi.

Kaynak-İbrahim Ata Seval

Fuat SEVAL "FOTO FUAT" (1916-1991)

2011-08-13T14:37:00.001+03:00

Fuat Seval 1916 yılında Erzurum’da doğdu. 1720 yılında Semerkant’tan Erzurum Salasor köyüne yerleşmiş bir aileden gelen Fuat Seval’in babası, 1850-1916 yılları arasında yaşamış Hakkı Efendi, Annesi ise 1867-1917 yılları arasında yaşamış Gülhanım hanımdır. Daha bebek iken anne ve babasını kaybetmesi sonucu abisi ve ablası tarafından büyütülmüştür.

Öksüz Fuat Seval, daha öğrencilik yıllarında çalışmak zorunda olduğu için; 10-12 yaşlarında okuldan artan zamanlarında “Foto Sadi” yanında çırak olarak işe başlayarak fotoğrafçılık mesleği ile tanışmış ve okul hayatı boyunca burada çıraklık yapmıştır. Bu zorunlu çıraklık sonucunda ise Erzurum’un geçmişini günümüze taşıyan büyük fotoğrafçı yetişerek, “FOTO FUAT” olmuştur. Askerden döndükten sonrada kendi dükkânını açmıştır.

Erzurum için eşsiz görevler üstlenen Fuat Seval; genç Cumhuriyetimizin nüfus cüzdanlarının oluşturulmasında bölgemizde görev almış, dönemin Erzurum valisi Haşim İşcan’ın talimatı ile ilçe ve köylerimizi karış, karış gezerek nüfus cüzdanları için ahalinin fotoğraflarını çekmiştir.

Bir Erzurum sevdalısı olan Fuat Seval ayrıca Erzurum’daki bütün tarihi ve arkeolojik kazılar ile araştırmaları tek tek fotoğraflamış ve bu çalışmalarında hiçbir ücret talep etmemiştir. 1950 li yıllardan sonra Erzurum’u Fotoğraflamasının yanında; dernekler bünyesinde hizmete başlamış, 1960-1966 yılları arasında Erzurum’a bir öğrenci yurdu ile bir kan merkezi kazandırdığı; Erzurum Kızılay şube başkanlığı görevinde bulunmuştur.

Erzurum’un görsel tarihini günümüze taşıyan ve eski Erzurum’u yeni nesillere bıraktığı fotoğrafları ile tanıtan Fuat Seval 1981 yılında İstanbul’a yerleşmiş ve Eylül 1991 de vefat etmiştir.

Kaynak-İbrahim Ata Seval

2011 RAMAZAN TEBRİĞİ

2011-07-31T20:28:00.000+03:00

SARIKAMIŞ'TAN ER MEKTUBU

2011-07-23T13:29:00.000+03:00

“Hocam F.Kırzıoğlu’nun anısına”

Bu son mektubum sana
Bu son, canım ana.
Birazdan öleceğim
Bir çınar gibi
Kaskatı düşeceğim
Kara toprağa değil ama
Yemişi bembeyaz kar olan
Büyük bir tarlaya.

Evet şu an, ana
Bir çınar gibiyim
Cılız ateş etrafında
Onlarca neferden bir orman
İçlerinde kesime hazır
-öğle ulu, mulu da değil-
Sıska, çelimsiz bir çınar.

Donuyorum ana
Aşağıdan yukarıya
Ayaktan, ta başa.
Birazdan hissiz kalacak
Kalem tutan elim
Ve nihayet bulacak
Okuyacağın mektup
Nihayet bulacak
Yirmi yıllık hayat.

En çok, neyi özledim?
Biliyor musun ana?
Tabi senden, bacımdan sonra.
Memleketi, Kırkağacı,
Kavunun tadını.
Ha bir de
Sacdaki gözlemenin
Mis gibi kokusunu.

Güneş baba, güneş baba!
Gönder ışığını dünyaya
Erit n’olur karı
Isıt biraz parmağımı n’olur.

Nerdesin düşman?
Çık karşıma.
At bana kurşun,
At bana gülle.
Bitsin artık
Bu beter sessizlik.

Düşman , şu an
Ne ermeni, ne de rus.
Ne de diğerleri.
En büyük düşman
Fanilamın içindeki bit,
Gözlerimi kamaştıran kar,
Parmaklarımı donduran ayaz.
İşte bunlar
En büyük düşman.

Al canımı artık Azrail
Nefesinle üfle bana
Önce ayaklarıma
Sonra ellerime
En sonra da yüzüme.
Senden küçük bir ricam,
Biraz sıcak olsun,
-Hiç olmazsa ılık-
Yüzüme üfüreceğin o uzun, büyük nefes.

Erhan Bayraktutan (erhanbay)

ARAS ARAS HAN ARAS

2011-07-23T13:22:00.001+03:00

Aras Aras han Aras
Bingöl'den kalkan Aras
Al başımdan sevdayı
Hazar'da çalkan Aras

Yar beni yara beni
Öldürür yara beni
Aras kurbanım olam
Al götür yara beni

Dağlar siz ne dağlarsınız
Kardan kemer bağlarsınız
Gül sizde bülbül sizde
Daha neye ağlarsınız

Yar beni yara beni
Öldürür yara beni
Aras kurbanım olam
Al götür yara beni

Aras'a vurdum teşti
Aras bulandı geçti
Muhannet emmim oğlu
Senin de vaktin geçti

Yar beni yara beni
Öldürür yara beni
Aras kurbanım olam
Al götür yara beni

Kaynak – Akif Budak

Derleyen- Muzaffer Sarısözen

Notalayan- Muzaffer Sarısözen

Yöre- Tortum/ERZURUM

MAVİ YELEK MOR DÜĞME

2011-07-21T17:37:00.000+03:00

Mavi Yelek Mor Düğme,
Gine Düştün Gönlüme.
Her Gönlüme Düsende,
Kan Damlar Yüreğime.

Ağam Sen Nasıl Edim,
Saz Getir Fasıl Edim.
Çok Da Güzel Değilsin,
Gönüldür Nasıl Edim.

Gazel Döktü Güz Oldu,
Derdim Biraz Az Oldu.
Ayağına Kapandım,
Gine Dedi Az Oldu.

Ağam Sen Nasıl Edim,
Saz Getir Fasıl Edim.
Çok Da Güzel Değilsin,
Gönüldür Nasıl Edim.

Kaynak - Seyfettin Sığmaz

Derleyen- Muzaffer Sarısözen

Notalayan- Muzaffer Sarısözen

Yöre- ERZURUM

ERZURUM’A VEDA

2011-07-13T20:39:00.000+03:00

Ağla hey vatanım ağla. Ağla Erzurum’um ağla.
Dadaşların terk ettiği dadaşlar diyarı ağla.

Ey Palandöken niçin büktün dimdik duran boynunu;
Ey Boğaz neden geri çektin deli akan suyunu?

Gözümde canlanır Erzurum eski mahalleleri;
Akşam oldumu tüterdi herkesin semaverleri.

Sabahtan akşama kadar oyun oynar acıkırdım;
“Ana acıktım ekmek”diye sokakta bağırırdım.

Her kapıdan bir anam çıkardı elinde bir ekmek;
Kimi az peynir koymuş arasına kimide çörek.

Abbas emi’yi gördükmü akşam sokağın başında;
Vak’arlı, edalı, başı önde, palto omzunda.

Kaçacak delik arardık oyunda görmesin diye;
“Akşam ezanı” derdi hala kapıda durmak niye?

Bir Fadime ablamız vardı mahallede nur yüzlü;
Tatlı dilliydi kalın kaşlı, hoş sohbet, yeşil gözlü.

Mahalle O’na pamuk ana dertlere deva derdi;
Başı sıkışan hastası olan hep O’na giderdi.

Bütün mahallemiz komşuları olmuştu tek bir ev;
Dedikodu, riya, haset bir pire, yardım ise dev.

Her şeyde birlikte ağlanır birlikte gülünürdü;
Böyle dayanışmalar ancak burada görünürdü.

Boğaz, Teke deresi, Türbe mesire yeri idi;
Faytonlarla gitmek nede hoş nede keyifli idi.

Yol beklerdik hacı dede’nin elini öpmek için;
El öpmek bahane cepten çıkacak bir şeker için.

Kış geldimi ayrı bir sevinç kaplardı içimizi;
Tasa etmezdik kışı hemen giyerdik çizmemizi.

Sokaklar geçit vermez bacalardan kürünen kardan;
Kartopuna tutardık geçirmezdik kimseyi yoldan.

Sabah erkenden çocuklar bir sevinçle uyanırdı;
Kızaklarla patenlerle nede güzel kayılırdı.

Günboyu üşümeden karlarla oynar kararırdık;
Kara şekertozu katar dondurma bile yapardık.

Kış geceleri bir başka şenlik olurdu evlerde;
Maniler, türküler, hikayeler vardı hep dillerde

Soba yanar cayır cayır herkesde vardı bi neşe
Gecikti yine beklerdik o sesi “Godi da beşe”.

Hiçbir eser kalmadı Erzurumludan Erzurum’dan;
Gelip doluştular Erzurum’a oradan buradan.

Kurtlar kocadı meydanlar boş ayılar dağdan indi;
Rezillik, kepazelik adı delikanlılık şimdi.

Heyhat Palandöken şehrime mahzun mahzun bakıyor;
Maziyi andıkça o’da benim gibi kan ağlıyor.

Artık Güneşin eski parıltısı yok Erzurum’da;
Karlarda beyaz değil dadaşım o ilk yağdığında.

Bakıp için için ağlar Erzurum’a Palandöken;
Belikli o’da gitmek için açmak istiyor yelken.

Selahattin ÇORAPSIZ
Erzurum, Kasım 1992

UYKUDAN UYANMIŞ GÖZLERİ MAHMUR

2011-07-12T23:40:00.000+03:00

Seherde uyanmış gözleri mahmur
Dedim sarhoş musun söyledi yok yok
Ak elleri boğum boğum kınalı
Dedim bayram mıdır söyledi yok yok

Dedim inci nedir dedi dişimdir
Dedim kalem nedir dedi kaşımdır
Dedim on beş nedir dedi yaşımdır
Dedim daha var mı söyledi yoh yoh

Dedim duman nedir dedi aynımda
Dedim zulüm vardır dedi boynumda
Dedim gül memeler dedi koynumda
Dedim ver ağzıma dedi ki yok yok

Dedim ala nedir dedi gözümdür
Dedim şeker nedir dedi sözümdür
Dedim alma nedir dedi yüzümdür
Dedim öpeyim mi söyledi yok yok

Dedim pişen nedir dedi zulümdür
Dedim zulüm nedir dedi ölümdür
Dedim Emrah neyin dedi kulumdur
Dedim satar mısan söyledi yok yok

Söz-Erzurumlu Emrah

Kaynak – Erzurumlu Emrah

Derleyen- Muzaffer Sarısözen

Notalayan- Muzaffer Sarısözen

Yöre- ERZURUM

NARMAN KAZASINDA BİR GELİN GÖRDÜM

2011-07-12T23:17:00.001+03:00

Narman kazasında bir gelin gördüm

Aklımı fikrimi hep ona verdim

Bende o goncanın (gülünü) güllerin derdim

Yanaklar allanmış eller gınalı

Acep kimlerdendir bu allı gelin

Aklımı başımdan aldı bu gelin

Serimi sevdaya aman aman

Saldı bu gelin

Bir zubun geyinmiş sızığı aldır

Mevlanı seversen yaşmağın kaldır

Evvel bir buse ver sonra öldür

Yanaklar allanmış eller gınalı

Acep kimlerdendir bu allı gelin

Aklımı başımdan aldı bu gelin

Serimi sevdaya aman aman

Saldı bu gelin

Narman kazasının Korcuk yolunda

Terlemiş sineler orak elinde

Hata yoktur bu gelinin dilinde

Yanaklar allanmış eller gınalı

Acep kimlerdendir bu allı gelin

Aklımı başımdan aldı bu gelin

Serimi sevdaya aman aman

Saldı bu gelin

Kaynak – Kenan Tuna

Derleyen- Kenan Tuna

Notalayan- Kenan Tuna

Yöre- ERZURUM

LEMİDE HAYRANIN OLİM

2011-07-12T23:09:00.000+03:00

Aya bak nice gider

Ay dolanır gece gider

İki kaşın arası

Bir yol var Hacc'a gider

Lemide hayranın olim

Karakız kurbanın olim

Aya bak yıldıza bak

Suya giden kıza bak

Kız Allah'ı seversen

Dön de bir yol bize bak

Lemide hayranın olim

Karakız kurbanın olim

Ay buluttan geridir

Buralar merdan yeridir

Kalkın gidin evliler

Buralar ihvan yeridir

Lemide hayranın olim

Karakız kurbanın olim

Ay gitti batan yere

Kurban yar yatan yere

Sinemi nişan kuram

Yar okun atan yere

Lemide hayranın olim

Kara kız kurbanın oim

Kaynak – Raci Alkır

Derleyen- Raci Alkır

Notalayan-TRT

Yöre- ERZURUM

KAVURMA KOYDUM TASA

2011-07-12T23:01:00.000+03:00

Kavurma koydum tasa ağam yar paşam yar
Doldurdum basa basa di gel gel
Benim yarim çok güzel ağam yar paşam yar
Birazcık boydan kısa di gel gel

Haydi haydi hopla gel di gel gel
Fistanını topla gel di gel gel

Bayburdun eymeleri ağam yar paşam yar
Ben sevmeme deymeleri di gel gel
O yar yelek yaptırmış ağam yar paşam yar
Ben olam düğmeleri di gel gel

Haydi haydi hopla gel di gel gel
Fistanını topla gel di gel gel

Kavurmanın kurusu ağam yar paşam yar
Geçti kızlar sürüsü di gel gel
Geçenler sizin olsun ağam yar paşam yar
Yaktı beni birisi di gel gel

Haydi haydi hopla gel di gel gel
Fistanını topla gel di gel gel

Merekte sarı saman ağam yar paşam yar
Gel eylenek bir zaman di gel gel
Benim yarim çok güzel ağam yar paşam yar
Cilveleri çok yaman di gel gel

Haydi haydi hopla gel di gel gel
Fistanını topla gel di gel gel

Kaynak – Seyfettin Sığmaz

Derleyen- Seyfettin Sığmaz

Notalayan-Seyfettin Sığmaz

Yöre- ERZURUM

ERZURUM KİLİDİ MÜLK-İ İSLAMIN

2011-07-12T22:49:00.001+03:00

Erzurum kilidi mülk-i İslam'ın
Mevlâ'ya emanet olsun Erzurum
Erzurum derbendi ehl-i imanın
Mevlâ'ya emanet olsun Erzurum.

Gayet şecâ'atli erler var idi
Nisâsi ricâli hayâdar idi
Edebli arkânlı bir diyâr idi
Mevlâ'ya emanet olsun Erzurum

Göl yerinde elbet sular bulunur
Yine vardır detü ümid olunur
Yine bugün bin bahaya alınır
Mevlâ'ya emanet olsun Erzurum

Hamdü-lillah metin İslâları var
Fakire za'ife ihsanları var
Külbe-i gönülde imanları var
Mevlâ'ya emanet olsun Erzurum

Hayrat hasenatlı erleri vardır
Hayr u bereketli güzel diyârdır
Seyretsen âlemi bu âşikârdır
Mevlâ'ya emanet olsun Erzurum

Müşkil halleyleyen uleması var
Saha bahşeyleyen fuzalâsı var
Şöhret-şiâr yine küberâsı var
Mevlâ'ya emanet olsun Erzurum

Seherlerde müeziinler nidâsı
Halkalarda muvahhidler sedâsı
Ne güzeldir zikr-Ullah'ın edâsı
Mevlâ'ya emanet olsun Erzurum

Vâizleri kürsüleri bezetmiş
Cândan geçmiş emr-Ullah'ı gözetmiş
Allah içün sohbetini uzatmış
Mevlâ'ya emanet olsun Erzurum

Ramazan'da bir âli-şân ederler
O şehr-i sıyâmı zi-şâh ederler
Fakirler gönlünü gülşen ederler
Mevlâ'ya emanet olsun Erzurum

Civânlar pirlere hürmet ederler
Duâsın alağa gayret ederler
Ramazan'da güzel hürmet ederler
Mevlâ'ya emanet olsun Erzurum

Rabb'im beldemize merhamet ede
Ahâlisi râh-i Mevlâ'ya gide
Enbiyâ evliyâ bir nimet ede
Mevlâ'ya emanet olsun Erzurum

Doğa kalbimize nür-i hidâyet
Sâbık ola sâbit ola sa'âdet
Ol zeman bulunur baki selamet
Mevlâ'ya emanet olsun Erzurum

Binlerce bin medfun evliyası var
Zâfir bâtın nice asfiyâsı var
Feyz ü berekât-i Kibriyâ'sı var
Mevlâ'ya emanet olsun Erzurum

Dilerem keremi Kerim'den elbet
Rabbim ede Erzurum'a merhamet
Halkeyleye Rabbim bir âli himmet
Mevlâ'ya emanet olsun Erzurum

İnsaf merhametle kalbimizi dola
Gettiğimiz tarik şeri'at ola
Kalbimiz envâr-ı ma'rifet dola
Mevlâ'ya emanet olsun Erzurum

Bir kul günâhına tevbe ederse
Sadıkane o dergaha giderse
Afvolur günahı her ne kadarsa
Mevlâ'ya emanet olsun Erzurum

Dilerem daima kân-ı keremden
Kaldırmaya nur-i irfân didemden
Bizi halâs ede derd-i veremden
Mevlâ'ya emanet olsun Erzurum

Binbir hatim nur-ı arşı doldurmuş
Bela musibeti yerden kaldırmış
Düşmanları kahreylemiş öldürmüş
Mevlâ'ya emanet olsun Erzurum

Rabbim hıfzeyleye düşman şerrinden
Gazab göstermeye berr ü bahrinden
Hususa ki Erzurum'un şehrinden
Mevlâ'ya emanet olsun Erzurum

Kalblerine dolsun feyz-i Rabbâni
Ahâlisi bulsun rahm-i Rahmâni
Lutfi Erzurum'dan gördün İhsânı
Mevlâ'ya emanet olsun Erzurum

TRT REPARTUARINDAKİ HALİ

Erzurum kilidi mülk-i islam'ın
Mevla'ya emanet olsun Erzurum
Erzurum derbend-i ehl-i islam'ın
Mevla'ya emanet olsun Erzurum

Göl yerinde elbet sular bulunur
Yine vardır diye ümid olunur
Bugün yine bin bahaya alınır
Mevla'ya emanet olsun Erzurum

Ramazan'da Al-i Şan ederler
O şehr-i siyami zişan ederler
Fukara gönlümü gülşan ederler
Mevla'ya emanet olsun Erzurum

Söz-Alvarlı Muhammed Lütfi Efendi

Kaynak – Raci Alkır

Derleyen- Raci Alkır

Notalayan- Mehmet Özbek

Yöre- ERZURUM

ELEDİM ELEDİM HÖLLÜK ELEDİM

2011-07-12T22:40:00.000+03:00

Eledim eledim höllük eledim
Aynalı beşikte canan bebek beledim
Büyüttüm besledim asker eyledim
Gitti de gelmedi canan buna ne çare
Yandı ciğerim de canan buna ne çare

Bir güzel simâdır aklımı alan
Aşkın sevdasını canan sineme saran
Bizi kınamasın ehl-i din oğlan
Gitti de gelmedi canan buna ne çare
Yandı ciğerim de canan buna ne çare

Kaynak – Muharrem Akkuş

Derleyen- Yücel Paşmakcı

Notalayan- Yücel Paşmakcı

Yöre- ERZURUM

BEN RAZI DEĞİLEM HİCRANA GAMA

2011-07-12T22:32:00.000+03:00

Ben razı değilem hicrana gama

Garip gönlüm haldan hala salan var

Sabavetten beri bir yol gözlerim

El zanneder uzahlarda kalan var

Gözümden akıttım kanlı yaşımı

Kurtarmadım karametten başımı

Gönül kalesinin mermer taşını

Hicran kalemiyle kırıp delen var

Dere kenarında ufacık taşlar

Nedir bu feleğen ettiği işler

Deryada balıklar semada kuşlar

Dedim belki yar yanından gelen var

Sümmani'yem ya rab gönlüm hoş eyle

Ya sabır ver ya bağrım taş eyle

Ya bir çift kanat ver ya bir kuş eyle

Tez ulaşam yar bağında talan var

Söz-Aşık Nihani

Kaynak - Selahattin Yetimoğlu

Derleyen- Muzaffer Sarısözen

Notalayan- Muzaffer Sarısözen

Yöre- ERZURUM

AL AT’TA YEŞİL KOLAN

2011-07-12T18:31:00.000+03:00

Al at'ta yeşil kolan
Dolan sevdiğim dolan
İşte geliyor oğlan
Dolan sevdiğim dolan

Meğer gönlün var bende
Dolan sevdiğim dolan
Mendilim kaldı sende
Sevdası kızdan olan

Çok uzak gezme benden
Dolan sevdiğim dolan
Ölsem ayrılmam senden
Sevdası kızdan olan

Kaynak - Selahattin Yetimoğlu

Derleyen- Muzaffer Sarısözen

Notalayan- Muzaffer Sarısözen

Yöre- ERZURUM

BUGÜN SABAH İLE VİSALİ YARDEN

2011-07-12T15:28:00.000+03:00

Bugün sabah ile visali yarden
Bana bir haber var inceden ince
O boyu zertarın hayali yarden
Yüzbin eseri var inceden ince

Olmak ister isen emman muhabbet pezir
Zenciri hevaya gel olma esir
Eğer aşığısan emman gel şu bezme gir
Gör bah ki neler var inceden ince

Ey Emrah aldanma sen bu laneye
Düşme dar-ı dehre sunam daneye
Köhne izen derler bu gam haneye
Ervah ki neler var inceden ince

Kaynak Kişi- Aşık Yaşar Reyhani

Derleyen- Nida Tüfekçi

Notalayan- Nida Tüfekçi

Yöre- ERZURUM

CAN BULA CANANINI

2011-07-12T15:12:00.000+03:00

Can bula cananını
Bayram o bayram ola
Kul bula sultanını
Bayram o bayram ola

Hüsn ü keder def ola
Dilde hicap def ola
Cümle günah effola
Bayram o bayram ola

Lütfi ya lütfü kerim
Erişe rahm ü rehim
Bermurade de fehim
Bayram o bayram ola

Söz-Alvarlı Lütfi Efe
Kaynak Kişi: Raci Alkır
Derleyen: Raci Alkır

CAN ELLERİNDEN GELMİŞEM

2011-07-12T14:20:00.000+03:00

Can ellerinden gelmişem
Fani mekanı neylerem
Ol mülke meylim salmışam
Ben bu cihanı neylerem

Aşkın şarabın içmişem
Dil gülşenine göçmüşem
Ben varlığımdan geçmişem
Namu nişanı neylerem

Hakkı cemii halk eden
Müstağniyem billahi ben
Hallakı alem var iken
Halkı zamanı neylerem

Söz-Erzurumlu İbrahim Hakkı
Nota-neyzen.com
Yöre- Erzurum

HAK ŞERLERİ HAYREYLER

2011-07-12T14:08:00.000+03:00

Hak şerleri hayr eyler
Zannetme ki gayr eyler
Arif anı seyr eyler
Mevla görelim neyler
Neylerse güzel eyler

Sen Hakk'a tevekkük kıl
Teslim ol ve rahat bul
Her işine razı ol
Mevla görelim neyler
Neylerse güzel eyler

Deme şu niçin şöyle
Yerindedir ol öyle
Bak sonuna seyr eyle
Mevla görelim neyler
Neylerse güzel eyler

Hep işleri faiktir
Birbirine layıktır
Neylerse muvafıktır
Mevla görelim neyler
Neylerse güzel eyler

Sen adli zulüm sanma
Teslim ol oda yanma
Sabr eyle sen usanma
Mevla görelim neyler
Neylerse güzel eyler

Dilden gamı dur eyle
Canınla huzur eyle
Tefviz-i umur eyle
Mevla görelim neyler
Neylerse güzel eyler

Hakk'ın olıcak işleri
Boştur gam u teşvişler
Ol hikmetini işler
Mevla görelim neyler
Neylerse güzel eyler

Bil kadi-i hacatı
Kıl ana munacatı
Terk eyle muradatı
Mevla görelim neyler
Neylerse güzel eyler

Bir işi murad etme
Olduysa inad etme
Hak'tandır o reddetme
Mevla görelim neyler
Neylerse güzel eyler

Sen halk ile yarılma
Bu nefs ile hem kalma
Kalbinden ırağ olma
Mevla görelim neyler
Neylerse güzel eyler

Hiç kimseye hor bakma
İncitme gönül yıkma
Sen nefsine yan çıkma
Mevla görelim neyler
Neylerse güzel eyler

Mü'min işi reng olmaz
Akil huyu ceng olmaz
Arif dili teng olmaz
Mevla görelim neyler
Neylerse güzel eyler

Gönlüm Hakk'a perg eyle
Takdirini derk eyle
Tedbirini terk eyle
Mevla görelim neyler
Neylerse güzel eyler

Hoş sabr-ı cemilimdir
Takdir-i kefilimdir
Allah ki vekilimdir
Mevla görelim neyler
Neylerse güzel eyler

Hallak-ı rahim oldur
Rezzak-ı keim oldur
Fa'al-i hakim oldur
Mevla görelim neyler
Neylerse güzel eyler

Geh muti vü geh mani
Geh zar ü geh nafi
Geh dafi vü geh rafi
Mevla görelim neyler
Neylerse güzel eyler

Her kuluna her anda
Geh kahr ü geh ihsanda
Her anda o bir şanda
Mevla görelim neyler
Neylerse güzel eyler

Geh bay eder geh miskin
Geh hurrem ü geh gamgin
Geh şuh u gehi sengin
Mevla görelim neyler
Neylerse güzel eyler

Geh abdin eder arif
Geh eymen ü geh haif
Her kalbi odur sarif
Mevla görelim neyler
Neylerse güzel eyler

Geh kalbini boş eder
Geh hulkunu hoş eder
Geh aşkına duş eyler
Mevla görelim neyler
Neylerse güzel eyler

Her dilde anın adı
Her canda anın yadı
Her kuladır imdadı
Mevla görelim neyler
Neylerse güzel eyler

Naçar olıcak yerde
Nagah açar ol perde
Derman eder ol derde
Mevla görelim neyler
Neylerse güzel eyler

Az ye az uyu az iç
Ten mezbelesinden geç
Dil gülşenine gel göç
Mevla görelim neyler
Neylerse güzel eyler

Geçmişle geri kalma
Müstakbele hem dalma
Hal ile dahi olma
Mevla görelim neyler
Neylerse güzel eyler

Gel hayrete dal bir yol
Kendin unut anı bul
Koy gafleti hazır ol
Mevla görelim neyler
Neylerse güzel eyler

Her sözde nasihat var
Her şeyde ne zinet var
Her işte ganimet var
Mevla görelim neyler
Neylerse güzel eyler

Hep remz ü işarettir
Hep remz ü beşarettir
Hep ayn-ı inayettir
Mevla görelim neyler
Neylerse güzel eyler

Her söyleyeni dinle
Ol söyleyeni anla
Hem eyle kabul-i canla
Mevla görelim neyler
Neylerse güzel eyler

Bil elsine-i halkı
Aklam-ı Hak ey Hakkı
Öğren edeb ü hulkı
Mevla görelim neyler
Neylerse güzel eyler

Vallahi güzel etmiş
Billahi güzel etmiş
Tallahi güzel etmiş
Allah görelim n'etmiş
N'etmişse güzel etmiş

Söz-Erzurumlu İbrahim Hakkı
Nota-neyzen.com
Yöre- Erzurum

KÖPRÜNÜN BAŞLARINDA

2011-07-12T12:23:00.002+03:00

Köprünün başlarında
Hanım eylen eylen eylen
Canım eylen bende gelim
Otursam taşlarında
Hanım eylen eylen eylen
Canım eylen bende gelim
Benim sevdiğim güzel
Hanım eylen eylen eylen
Canım eylen bende gelim
On sekiz yaşlarında
Hanım eylen eylen eylen
Canım eylen bende gelim

Köprünün başındayım
Hanım eylen eylen eylen
Canım eylen bende gelim
On sekiz yaşındayım
Hanım eylen eylen eylen
Canım eylen bende gelim
Kınamayın ahbaplar
Hanım eylen eylen eylen
Canım eylen bende gelim
Ben murat üstündeyim
Hanım eylen eylen eylen
Canım eylen bende gelim

KAYNAK KİŞİ: Mükerrem Kemertaş
Derleyen : Yücel Paşmakcı
Notaya Alan:Yücel Paşmakcı
Yöre: Erzurum

YÜKSEK MİNAREDEN ATTIM KENDİMİ

2011-07-12T12:15:00.000+03:00

Yüksek minareden attım kendimi

Çok aradım bulamadım dengimi

Türlü çiçeklerden aldım rengimi

Eyvah olsun nazlı yarım şanıma

Üç arkadaş kıydı benim canıma

Yüksek minareden attım taş

Ne anam var ne babam var ne kardaş

Keskin kılıç vurdu bana arkadaş

Eyvah olsun nazlı yarım şanıma

Üç arkadaş kıydı benim canıma

Yağmur yağıyor şu dağları ısladır

Isladırda silahları pasladır

Bir gün olur deli gönül uslanır

Eyvah olsun nazlı yarım şanıma

Üç arkadaş kıydı benim canıma

Kaynak Kişi-Ali Güler

Derleyen- TRT İstanbul Rad.THM Md.lüğü

Notalayan- Mehmet Özbek

Yöre- ERZURUM

ERZURUM'DA BİR SABAH

2011-07-11T11:30:00.000+03:00

Güzel yurdumun, kar beyaz şehri,
Doğunun karasında, oldun güneşi.
Yakışır mı? Bu yazı, bu kader sana.
Canım kurban, feda olsun has sevgi.

Sitemim olmadı, hiçbir zaman asla,
Hasretim suyuna, taşına toprağına.
Ne de zor imiş, senden ayrı olmak,
Canım kurban, feda olsun yoluna.

Bir sabah kalktım, gözümü açtım,
Doyuncaya kadar, bozkırına baktım.
Kolay olmadı, sensizliğe alışmak,
Canım kurban, feda olsun bu kanım.

Şehre, kara bulutların çöktüğü günlerde,
Birlikte oldu Dadaş, gönül ülküsünde.
Nene Hatun, Kara Fatma ve diğer analar,
Canım kurban, feda olsun saçlarının teline.

Aziziye Tabyasında, feryadın pürmelâli,
Ezecekti, ana-bacı, çoluk-çocuk ve gelini.
'Bir' için oldular birlik, tırpan-orak-satırla,
Canım kurban, feda olsun al bedenimi.

Esaret bulutları, kalkmıştı artık üstünden,
Çoktan unutuldu, sanki inivermişti gökten.
Ne şehitler verdik, nice Dadaş ve bacılar,
Canım kurban, feda olsun sana bu kefen.

Kutlu olsun bayramın, zulümden kurtuluşun,
Daim olsun, seksen sekizinci mutluluğun.
Senin olsun, mertlik, yiğitlik, ve birlik hakkın,
Canım kurban, feda olsun sana biçare kulun.

(İzmir. 09.03.2006)
Erdal Toygun

AKÇA FERİKLER İNCE FERİKLER

2011-07-04T11:24:00.000+03:00

(Koro)
Toplanin gizlar toplanin
Dizilin gizlar dizilin

(Erkekler)
Goca karilar tarlaya nasil giderler

(Kadinlar)
Hah bele bele giderler
Akça ferikler ince ferikler

(Koro)
Toplanin gizlar toplanin
Dizilin gizlar dizilin

(Erkekler)
Goca garilar tarladan nasil dönerler

(Kadinlar)
Hah bele bele dönerler
Akça ferikler ince ferikler

(Koro)
Toplanin gizlar toplanin
Dizilin gizlar dizilin

(Kadinlar)
Delikanlilar tarlayi nasil biçerler

(Erkekler)
Hah bele bele biçerler

Kaynak - Faruk Kaleli/Saadettin Akatay

Derleyen - Muzaffer Sarısözen

Yöre - ERZURUM

ILICA

2011-07-01T17:50:00.002+03:00

Ilıca hayatımda önemli bir yer tutar. Babam o zamanki ismi Kaplıca olan Ilıca istasyonunda hareket memuru iken, ilk okulu Erzincan Kapısında Cumhuriyet İlkokulunda okuyor ve ilk torun olarak Dedemlerin yanında kalıyordum. Onların sevgisi ve aşırı hoş görüsünün verdiği rehavet ile çakmak üzere iken dördüncü sınıf öğretmenim saygıdeğer insan Şükran Kürkcüoğlu Hanımefendinin önerisi ile Babam tarafından ve Dedemin muhalefetine rağmen; Ilıca İlkokuluna nakledildim ve Ilıca hayatım başladı. İlkokuldan sonrada Erzurum Sanat Enstitüsünde okurken beş yıl süresince de yaz tatillerinde şeker fabrikasındaki staj ile devam etti.

Çocukluğumda Ilıca demek: Su, sulak alanlar; sürü, sürü kazlar; bahçe, bostan, söğütlükler, kavaklıklar ve balıklar demekti.

Son gördüğümde artık olmayan dupduru bir çay; Pulur tarafından gelerek bir köprü altından çarşıyı kat eder, çermik bahçesinin yanından ve kiralık odaların arkasından geçerek istasyonun arkasına gelir, Tarbasarların, Kopdağıların ve Cennetmekan Demokrat Ahmet amcanın evlerinin önünden Gelingeldinin dibine gelir; rayların altından geçer ve istasyonun karşısı tarafında Aşkale yönüne doğru rayları boylu boyunca takip ederdi.

İstasyonun solunda ve kayalıklar üzerindeki oturduğumuz lojmanın önünden geçen çayın akarkenki homurtusu ile söğütlerin hışırtısı odamızın içerisinden bile duyulurdu. Şimdi türünü bilmediğim balıklar vardı bu dupduru suda ve olta ile özellikle Ilıca’ya dışarıdan gelen asker ve memurlar tarafından tutulurdu.

Bütün güzergahında çevresi salkım söğütlerle bezeliydi, istasyondan takriben 500-600 metre sonra da büyük bir un fabrikasını çalıştırarak Murat Çayına dökülürdü. Murat Çayına karıştığı yer ayrı bir güzeldi, un fabrikasının çevresi ise ayrı bir güzel. Benim Cennetimdi. Cennet sözcüğünü duyduğumda hemen oraları gözümün önüne gelirdi.

İstasyonun ve lojmanın karşısı bütün ova bostanlıktı zaman, zaman sulaması çaydan arklarla alınan suyla yapılırdı. Bir defasında sulama esnasında yakındaki bostanların zıplayan minik balıklarla dolduğunu ve tesadüfen istasyonda olan Yavuz Selim İlk Öğretmen Okulu (kapatılan Pulur Köy Enstitüsü) öğretmenlerinden bir zatın alarmı ile istasyondaki lojmanlarda oturan bütün çocukların ellerimizle minik balıkları çaya taşıdığımızı ve o andaki telaşımızı bugün bile hatırlarım. Suyu azalan toprak arklar içerisinde karnı güneşte parlayan balık kalmadıktan sonra bugün bu yaşımda bile kulağıma küpe olan; yaptığımız işin önemini ve o minik balıkların yarına bırakacağımız ülkemizin zenginlikleri olduğunu dinledik öğretmen amcadan.

Bilim insanlarına göre yaşadığı ortama zarar veren iki tür canlı varmış; maymunlar ve insanlar. Bugün Ilıca yok, çayları yok, söğütlükler yok, kavaklıklar yok, balıklar yok. Ilıca öyle, Erzurum öyle, Türkiye öyle, Dünya öyle. Hiçbir kuşak aldığını, aldığı saflıkta kendisinden sonrakilere aktaramadı.

Yazık ki ne yazık!

ERZURUM’DA YAZLIK GELENEĞİ

2011-07-01T17:24:00.001+03:00

Ilıca, Hasankale, Boğaz, Dutcu; Erzurum’da okullar kapanır kapanmaz çadır kurularak kısacık yazın geçirildiği yerlerdi. Erzurumlu yazlık kışlık mantığı ile Orta Asya'dan beri atalarından gelen geleneğini buralarda sürdürürdü. Bizimkilerin her yıl Temmuz’da gidip Eylül girerken döndükleri yer ise Boğazdı.

Ailem yazın sıcak suyu pek tercih etmez, bu nedenle Ilıca ve Hasankale’ye kışın birkaç günlüğüne gidilir yazın keyfi ise Boğazın kırlarında tabiat ile baş başa çıkarılırdı.

Otağ tipi diye adlandırılan dört köşeli, her köşesinde birer direk ile ortasında daha kalın bir direk bulunan iki bölmeli çadırımız Dedem tarafından kurulur bende ona yardım ediyor edasıyla etrafında koşturur dururdum, ancak çadır kurulumunda mahalleden komşumuz ve Boğazda un fabrikasında ustabaşı olan Şevket (Aslancan) amca Dedeme yardımcı olurdu.

Şevket amcanın ailesi ile birlikte yaz boyunca fabrikanın müştemilatında kalıyor olması da yazlık hayatımızı kolaylaştırır ve sürekli çadır komşumuz; Bit Pazarında giyim kuşam üzerine mağazası olan İbrahim (Caner) amcanın eşi Safiye annede Babaanneme can yoldaşı olurdu.

Anlaşmalı bir fayton ile yetişkinler 3-5 kişi bir araya gelerek sabah işe gider akşamda mahramaya bağlanmış siparişlerle geri dönerlerdi. Kadınlar içinde haftada bir günde, önceden haber verilmiş fayton gelir, onları hamama götürüp getirirdi. Biz çocuklar ise gün boyu boğaz deresinin serin suları içinde olduğumuz için kirlenme diye bir derdimiz yoktu.

Benim dışımda Boğazın keyfini birde Kısmet çıkarırdı. Dedemin dor atı “Kısmet”. Daha önce Dere Mahallesi, Bican Çıkmaz Sokak’ta evimizin müştemilatı içerisinde olan ahırı, evdeki tadilat ve modernleştirmelere kurban gidince; “Kısmet” Hurşit eminin hanına misafir; pardon hapis olmak zorunda kalmıştı. Boğaz onun için handaki hapisliğin sonu, engin hürriyet demekti. Un fabrikasının hayvanları ile birlikte Boğazın otluklarının tadını çıkarır akşamları ise kara gözlerini Erzurum'a doğru dikerek Dedemin yolunu beklerdi.

Eskiden Erzurumlu tam bir doğa dostu idi, meydanda ateş yakmaz, Boğazda ateş ihtiyacı maltızlar ile giderilirdi, çay ise tabiki semaverlerde. Bugün ise kısa süreli oturulan bir yer bile çöplüğe dönmekte, meydan ateşleri yakılmaktadır.

İki aylık koca!! Bir yaz göz açıp kapayıncaya geçip giderdi. Karlarla, kayakla, kızakla ve patenle geçen uzun beyaz bir kıştan sonra dolu, dolu geçen bir yaz.

Bizim kuşak Erzurum’da yazı ve kışı gerçek anlamda yaşayan şanslı bir kuşaktı. O günlerdeki hayatımız bugün Karadeniz ve Akdeniz Bölgelerimizde yaylalara çıkanlarınki kadar zevkli ve sağlıklıydı. Bu günkü Erzurum’un beton ve taş yığını olarak bakımsız bir metropolden ne farkı kaldıki?

ESKİ ERZURUMDAN RENKLİ SİMALAR

2011-07-01T17:21:00.000+03:00

Mahallemizin en önemli görevlileri çöpçüsü ve sucusuydu. Belediye motorize oluncaya ve evlere su bağlanıncaya kadar her ikisinin de evlerimize katkısı önemliydi.

Ahmet emi üstü kapaklı küçük tahta çöp arabası ve onu çeken devlet memuru tek atı ile evlerimizi arındırır tenekelere toplanan çöpleri ve her türlü atığı götürür, Naim emi ise cakkılının ucuna astığı ağzı kapalı tenekeleri ile içme ve temizlik suyumuzu taşırdı. Ahmet emi pek konuşkan birisi değildi kaşlarına kadar indirdiği kasketi ile hiç konuşmaz, kapı önlerine çıkarılan tenekeleri arabasına döker ve geldiği gibi sessizce kaybolurdu.

Naim emi ise yaz kış taktığı tiftik beresi ile tam tersi şen şakrak, harlı havarlı bir insandı. Gözleri şehla bakardı. Çok yüksek sesle konuşur taşıdığı yüke aldırmadan, o sular omuzda ve hemen, hemen karşılaştığı herkes ile yarenlik eder; uzun, uzun hal hatır sorardı.Biz çocuklar her ikisinin de yolunu özlemle beklerdik; Ahmet eminin gelmesi demek o çöpleri alıncaya kadar çok uysal olan atını sevmemiz ve okşamamız demekti. Bu konuda en cesur olanımızda Ekko idi: Aşırdığı şekerleri ata yedirir, altından geçer ayaklarını okşar çevresinde fır dönerdi. Ahmet emiden yüz bulduğunda atın üzerine bile çıkardı. At ise bütün bunlara kafasını ileri geri sallayarak ve kuyruğunu oynatarak tepki verirdi. Bu hareket bize göre atın bizimle ilgilenmesi, oynaması; yetişkinlere göre ise sinekleri kovmasıydı. Tabii yetişkinler yanılıyordu.

Naim eminin gelmesi ise sessiz sokağımızda seyir ve şamata demekti; daha kendisi gelmeden sokak başından gürültüsü başlardı, sesini duyduğumuz anda oyunumuza ara verir ve onu beklerdik. Tek, tek yaşımıza bakmadan hepimizin halini hatırını sorardı. Asker olduğu için yıllardır Erzurum’dan uzakta ve çeşitli illerde görev yapan amcamı ve çocuklarının hatırını da gıyaplarında her defasında sormaktan geri kalmazdı, kaldı ki amcamın çocuklarını hiç de görmemişti. Hepimizle şakalaşır ve tanıma fırsatı bulamadığımız oğlunu bize anlatırdı; ta ki evinde acil su bekleyen bir eze, bibi veya abla onu haşlayıncaya kadar.

Eskiden Erzurum’da çok şey makineleşmemişti. Her şeyin bir kişiliği, bir ruhu vardı. Ahmet eminin çöp arabası ve Naim eminin su tenekeleri de adeta yaşayan varlıklardı bizim için; bugün de hatıralarımızda yaşadığı gibi.

2011 YILI MİRAÇ KANDİLİ

2011-06-28T15:45:00.000+03:00